ارزیابی و مقایسه فنی- اقتصادی عملکرد کمباین های جدید گندم با کمباین های رایج به منظور اصلاح و بهینه سازی آنها (گزارش ملی)

گندم مهمترین ماده غذایی درالگوی مصرف خوراک کشوراست.بطوریکه بیش از‮‭50‬ درصد انرژی هرفرد در ایران از نان تامین می شود. با کاهش ضایعات گندم در مرحله برداشت ، امکان افزایش قابل توجهی در تولید مزارع کشور وجود دارد. افت کمباین در کشورهای توسعه یافته حدود 2 تا 3 درصد است در حالی که در کشور ما در بعضی نقاط، افت به ‮‭20‬ درصد هم می رسد. باتوجه به اهمیت ونقش غلات در تامین مواد غذایی مردم واینکه ماکزیمم افت در هد یا دماغه کمباین وجود دارد، لذا لازم است مقدار دقیق افت وعلل آن مشخص شده تا نسبت به کاهش آن از طریق اصلاح و بهینه سازی کمباین ها اقدام لازم صورت پذیرد. دراین تحقیق تاثیر نوع کمباین وسرعت دورانی استوانه کوبنده بر افت وضایعات گندم درحین برداشت، بررسی شد. از طرح آماری کرت های خرد شده درقالب بلوک های کامل تصادفی درسه تکرار وازآزمون دانکن، برای تجزیه وتحلیل آماری استفاده شده است. نوع کمباین درچهارسطح : کمباین کلاس، کمباین جاندیر ‮‭955‬ ، کمباین جاندیر ‮‭1165‬ و کمباین نیوهلند، به عنوان کرت اصلی و سرعت دورانی استوانه کوبنده درسه سطح : ‮‭650‬ ، ‮‭750‬ و‮‭850‬ دور دردقیقه به عنوان کرت فرعی انتخاب شد. آزمایش در یک مزرعه دو هکتاری گندم اجرا شد. در هر تیمارفاکتورهای زیر اندازه گیری و ارزیابی شده است. 1 تلفات قبل ازبرداشت (طبیعی) 2 تلفات شانه برش 3 تلفات واحد کوبنده 4 تلفات واحد جداکننده وتمیز کننده 5 سرعت پیشروی وظرفیت مزرعه ای کمباین 6 سرعت دورانی سیلندرکوبنده 8 سرعت کوبنده 9 رطوبت دانه ‮‭10‬ ارتفاع شانه برش درزمان برداشت. نتایج تجزیه مرکب دو سال اجرای پروژه در استان تهران (کرج) نشان داد کمباین نیوهلند ‮‭56‬ ‭TC ‬با کمترین افت کلی و بالاترین ظرفیت کمباینی به ترتیب برابر با ‮‭98‬/%1 و ‮‭5/18‬ تن بر ساعت در گروه معنی داری ‭a ‬قرار گرفت. کمباین ‮‭955‬ ‭JD ‬با ‮‭15‬/%2 کمترین افت کلی کمباینی در گروه ‭a ‬معنی داری قرار گرفته ولی با ظرفیت کمباینی ‮‭2/35‬ تن بر ساعت در گروه ‭c ‬معنی داری قرار دارد. کمباین ‮‭1165‬ ‭JD ‬با ‮‭30‬/%4 افت کلی و ظرفیت کمباینی ‮‭3/89‬ تن بر ساعت در گروه معنی داری ‭b ‬قرار گرفت. کمباین ‮‭68‬ ‭CLASS ‬با ‮‭12‬/%4 افت کلی و ظرفیت کمباینی ‮‭3/69‬ تن بر ساعت در گروه معنی داری ‭b ‬قرار دارد. راهکارهای اصلاح و بهینه سازی کمباین های مورد آزمایش به شرح زیر ارایه می شود: - یکنواختی ارتفاع برش، - تنظیم سرعت چرخ فلک با سرعت پیشروی، - استفاده از عرض برش مفید، - استفاده از سرعت مناسب کوبنده، - انتخاب سرعت پیشروی مناسب متناسب با تراکم محصول. نتایج تجزیه و تحلیل اقتصادی پروژه نشان داد در شرایط میانگین برداشت تیمار کمباین جاندیر ‮‭955‬ نسبت به سایر تیمارها دارای سود بیشتر و هزینه کمتر است. نرخ بازده نهایی جایگزینی کاربرد تیمار کمباین جاندیر ‮‭955‬ توسط سایر تیمارها بالاتر از 9/%‮‭73‬ بوده که بیشتر از نرخ جایگزینی سایر تیمارها بجای یکدیگر است. در شرایط حداکثر برداشت تیمار کمباین نیوهلند نسبت به سایر تیمارها دارای سود بیشتری بوده است. نرخ بازده نهایی جایگزینی کاربرد تیمار کمباین نیوهلند توسط سایر تیمارها بالاتر از 2/%‮‭79‬ محاسبه شد. در مقایسه هزینه و منافع اجتماعی حاصله از کاربرد تیمارها، در شرایط میانگین برداشت تیمار کمباین سهند اس ‮‭68‬ نسبت به سایر تیمارها دارای سود بیشتری است. در شرایط حداکثر برداشت تیمار کمباین نیوهلند نسبت به سایر تیمارها دارای سود بیشتر و هزینه کمتری بوده است.نرخ بازده نهایی جایگزینی کاربرد تیمار کمباین نیوهلند توسط سایر تیمارها بالاتر از 2/%‮‭358‬ برآورد شد. نتایج اجرای طرح در دو سال متوالی در استان خراسان رضوی (مشهد) حکایت از آن داشت که از نظر تلفات انتهای کمباین، کمباین نیوهلند بهترین وضعیت را دارا بود اما در سال دوم باکمباین های جاندیر ‮‭955‬ و ‮‭1165‬ در یک گروه قرار گرفت. کمباین کلاسS‮‭68‬ (سهند) در هر دو سال دارای تلفات بیشتری بود. ظرفیت مزرعه ای کمباین نیوهلند بیشتر از سایر کمباینها بوده و در مجموع بین وضعیت دانه داخل مخزن در کمباین های مختلف تفاوت معنی داری مشاهده نشد از نظر تلفات در سرعت های دورانی مختلف کوبنده ، در هیچ یک از دو سال تفاوت معنی داری مشاهده نشد. این مسیله با توجه به اینکه طرح در مزارع مختلف و شرایط متفاوتی اجرا شده است قابل توجیه است. یعنی نمی توان هیچ گاه سرعت خاصی را برای کوبنده کمباین در شرایط عمومی توصیه کرد. نتایج نشان داد که تمام کمباینها دارای نرخ بازده سرمایه گذاری مثبت و قابل قبول هستند. در زیر سطح برداشت سالانه ‮‭500‬ هکتار بهترین گزینه برای کمباین داران کمباین جاندیر و بهترین گزینه از جهت منافع اجتماعی کمباین سهند است. اما اگر امکان افزایش برداشت تا حد اکثر میزان ظرفیت کمباینها فراهم باشد گزینه کمباین نیوهلنداز نظر کمباین داران و منافع جامعه برترین تیمار است. نتایج تجزیه و تحلیل مرکب داده ها در دو سال اجرای پروژه در استان فارس (شیراز) نشان داد که کمباین کلاس ازظرفیت مزرعه ای بالاتری نسبت به بقیه کمباین های مورد ارزیابی برخوردار بود. همچنین مشخص گردید که کمباین کلاس از نظر تلفات کیفی نسبت به بقیه کمباین ها دارای کمترین مقدار بود. از نظر تلفات کلی، کمباین نیوهلند کمترین مقدار را نسبت به بقیه تیمارها دارا بود. ضمنا مناسبترین سرعت دورانی استوانه کوبنده جهت کمباین های مورد ارزیابی، سرعت ‮‭750‬ دور در دقیقه تعیین گردید. جمع بندی نتایج ارزیابی اقتصادی نشان داد که منافع کمباین داران با تغییر نوع کمباین از جاندیر ‮‭955‬ به کمباین های جدید افزایش می یابد. ولی استفاده از کمباین های جدید موجب وارد شدن زیان به زارعین شده است. همچنین نتایج نشان داد که کمباین جاندیر ‮‭955‬ به دلیل منفی شدن سود قابل توصیه نیست و سرمایه گذاری درکمباین کلاس نسبت به کمباین نیوهلند اقتصادی تر میباشد. واژه های کلیدی: کمباین غلات- تلفات کمباینی- سرعت کوبنده- منافع- سرمایه گذاری