ارزیابی آلودگی بذرهای گواهی شده و خود مصرفی گندم به بیماریهای مهم بذر زاد

به منظور بررسی اهمیت و تعیین پراکنش بیماری های مهم بذرزاد در بذرهای خودمصرفی و گواهی شده کشور ، از بذرهای در حال کاشت مزارع استانهای خراسان رضوی، اصفهان، آذربایجان شرقی ، فارس و گلستان که در این طرح به عنوان پایلوت انتخاب گردیده اند ، بر اساس ضوابط اتحادیه بین المللی تجزیه بذر ‭( ISTA ) ‬نمونه برداری شده و به آزمایشگاه منتقل گردیدند. پس از انجام آزمونهای خلوص فیزیکی و جوانه زنی استاندارد مطابق ضوابط اتحادیه بین المللی تجزیه بذر ‭( ISTA )‬، مابقی بذرها به کرج منتقل و آزمونهای سلامت بذر بر روی آنها انجام گردید. برای جداسازی عامل بیماری بلایت فوزاریومی سنبله از روش بلاتر منجمد و کشت آگاراستفاده شد. همچنین به منظور جداسازی و تعیین نوع و میزان اسپورهای عامل از روش شستشو جهت تعیین نوع اسپورهای سیاهک پنهان و از روش آزمون جنین جهت جداسازی و شناسایی ریسه سیاهک آشکار استفاده گردید. برای ردیابی عامل بیماری بلایت فوزاریومی سنبله، کلیه نمونه ها مورد بررسی میکروسکوپی قرار گرفتند. نتایج حاصله علاوه بر به نمایش گذاردن میزان تفاوت آلودگی بذر خود مصرفی در مقایسه با استانداردهای ملی بذر گواهی شده، دیدگاه درستی از وضعیت حاکم بر بذور کشور ارایه نماید. همچنین با استفاده از نتایج این طرح می توان در خصوص تدوین استانداردهای تولید بذر تصمیمات مناسب تری گرفت. نتایج نشان می دهد که میانگین هیچیک از نمونه های استانها دارای حداقل خلوص فیزیکی استاندارد نبودند ولی تفاوت معنی داری بین استاها از نظر این صفت دیده می شود به گونه ای که استان گلستان دارای بالاترین متوسط خلوص فیزیکی و استان خراسان رضوی در کمترین میزان بررسی شده قرار داشتند. در مقابل همه نمونه ها دارای درصد جوانه زنی استاندارد قابل قبولی بودند. کمترین میانگین جوانه زنی مربوط به استان گلستان (ناشی از رطوبت بالای زمان برداشت و آلودگی بیشتر به عوامل بیماریزا) و بیشترین مقادیر در استانهای آذربایجانشرقی، اصفهان و خراسان رضوی بود. از نظر آلودگی به بیماریهای بذرزاد گندم شامل سیاهک آشکار، سیاهک پنهان (هردوگونه مورد مطالعه) و اسکب سنبله تفاوت معنی داری بین استانهای بررسی شده دیده میشود. استان گلستان از نظر آلودگی به سیاهک آشکار و اسکب سنبله با داشتن تفاوت معنی دار با سایر استانها، در حد بالاتری قرار داشت و این در حالی است که در بذرهای خودمصرفی گندم این استان، سیاهک پنهان دیده نشد. استانهای اصفهان و خراسان رضوی بیشترین آلودگی را به سیاهک پنهان (گونه ‭leavis) ‬و استان آذربایجانشرقی بیشترین مقدار آلودگی به سیاهک پنهان (گونه ‭caries) ‬را داشت. با توجه به مقدار بالای بذر خودمصرفی گندم در قیاس با بذر گواهی شده توزیعی، آموزش کشاورزان در انتخاب قسمتهای سالم مزرعه برای بذرگیری، حذف بوته های آلوده و مشکوک در این قسمتها و ضدعفونی بذر قبل از کاشت می تواند در حد زیادی بروز و شیوع بیماریهای بذرزاد گندم را کنترل و محدود نماید. کلمات کلیدی: بیماریهای بذرزاد، بذرخودمصرفی، خلوص فیزیکی، قوه نامیه و گندم