بررسی سازگاری مقدماتی لاین های خالص و ارقام سنتتیک متحمل به خشکی آفتابگردان در شرایط دیم

عملکرد دانه آفتابگردان در اراضی دیم کشور بسیار پایین بوده و عملا" کشت دیم این محصول را در مناطق سرد و معتدل سرد کشور به دلیل محدود بودن بارندگیهای بهاره و کوتاه بودن فصل رشد غیراقتصادی نموده است. به منظور ایجاد ارقام متحمل به خشکی فعالیتهایی از سال ‮‭1375‬ آغاز و منجر به تولید لاین های خالص نسل S7 شد. قدرت ترکیب پذیری عمومی این لاین ها تعیین و ارقام سنتتیک از آنها تهیه و سپس این لاینها و ارقام در دو شرایط رطوبتی مورد ارزیابی قرار گرفتن و ژنوتیپ های برتر آنها شناسایی شدند. در این بررسی به منظور بررسی مقدماتی سازگاری ژنوتیپ ها تعداد ‮‭17‬ رقم مصنوعی و ‮‭15‬ لاین خالص و چهار رقم شاهد هر کدام در سه ردیف 3 متری با فاصله ردیف ‮‭50‬ سانتیمتری در سه ایستگاه تحقیقاتی سرارود، قاملو و گنبد بصورت دستی کشت شدند. آزمایش به صورت طرح لاتیس مربع ساده6ا6 با دو تکرار انجام گردید. در طول فصل رشد برخی صفات مورفولوژیک و زراعی ارقام و لاینها یادداشت برداری شد و پس از برداشت نیز وزن هزار دانه و عملکرد دانه محاسبه گردید. نتایج نشان داد که در سرارود (کرمانشاه) با میزان بارش ‮‭342/5‬ میلیمتر بیشترین عملکرد دانه متعلق به رقم مصنوعی‮‭231‬‭-SIL ‬با ‮‭907/1‬ کیلوگرم در هکتار بوده و در مجموع ارقام مصنوعی دارای وضعیت بهتری نسبت به لاینهای خالص و ارقام شاهد بودند. در قاملو (کردستان) با میزان بارندگی ‮‭346/5‬ میلیمتر بیشترین عملکرد دانه متعلق به لاین خالص ‮‭82‬‭-SIL ‬با ‮‭1281‬ کیلوگرم در هکتار بوده و در مجموع لاینهای خالص دارای وضعیت بهتری نسبت به ارقام مصنوعی و ارقام شاهد بودند. در ایستگاه گنبد (گلستان) نیز با ‮‭297/7‬ میلیمتر بارندگی تفاوت معنی داری بین لاین های خالص و ارقام مصنوعی مشاهده نشد. در مجموع می توان گفت که لاین های خالص گزینش شده از درون پنج جمعیت آزاد گرده افشان و نیز ارقام مصنوعی حاصل از آنها دارای عملکرد و اجزا عملکرد بهتری نسبت به ارقام شاهد بوده و زودرس تر از آنها بودند. لاینها خالص و ارقام سنتتیک حاضر در این بررسی به همراه شاهدها طی دو سال آینده از نظر سازگاری و پایداری عملکرد دانه و روغن در چهار منطقه کشور به طور مجزا مورد بررسی قرار خواهند گرفت. واژه های کلیدی: آفتابگردان، ارقام مصنوعی، لاین های اینبرد، سازگاری