سبب شناسی بیماری پوسیدگی قوزه پنبه و تعیین پراکنش آن دراستان خراسان جنوبی

پنبه یکی از مهمترین محصولات صنعتی در دنیا است که در بیش از هشتاد کشور از جمله ایران کشت می گردد. کشور ایران از کشورهای مهم تولید کننده پنبه به شمار میرود. سطح زیر کشت این محصول در استان خراسان جنوبی در حدود ‮‭12540‬ هکتار و میزان تولید آن ‮‭26714‬ تن (وش) می باشد که از لحاظ سطح زیر کشت مقام دوم کشور را داراست. بیماری پوسیدگی قوزه پنبه یکی از مهمترین بیماریهای این محصول می باشد. طی بازدیدهای انجام شده از سال ‮‭1387‬از مناطق پنبه کاری استان خراسان جنوبی نمونه های قوزه و الیاف پنبه با علایم پوسیدگی جمع آوری و پس از ضد عفونی سطحی روی محیطهای کشت قارچی شامل مالت آگار ‭(MEA)‬، عصاره سیب زمینی، دکستروز و آگار ‭(PDA) ‬و محیط کشت نیمه اختصاصی ‭PARPH ‬و باکتریایی (نوترینت آگار و کینگ- ب) کشت گردیدند. گونه های مختلف قارچی از بافتهای بیمار جداسازی گردیدند. بر اساس ویژگیهای مورفولوژیکی و خصوصیات روی محیطهای کشت، تاکسونهای قارچی شناسایی شدند. قارچهای ‭Exserohilum rostratum‬، ‭Penicillium expansum ‬عامل پوسیدگی سبز الیاف پنبه به عنوان عوامل جدید پوسیدگی قوزه و الیاف پنبه در دنیا وگونه های ‭Fusarium semitectum ‬، ‭Nigrospora oryzae‬همراه با کنه ‭Siteroptes sp. ‬که به عنوان عامل پوسیدگی قوزه و الیاف برای اولین بار از ایران گزارش می شوند از نمونه های بیمار جداسازی و شناسایی گردیدند. گونه های ‭Aspergillus niger ‬و‭Rhizopus stolonifer ‬نیز از تمام مناطق پنبه کاری استان و در اواخر فصل جداسازی گردیدند. اثبات بیماری زایی جدایه های قارچی و باکتریایی روی قوزه های پنبه به روش روی گیاه و جدا شده از گیاه انجام شد. جدایه های قارچی مجددا از بافتهای با علایم بیماری جداسازی شدند. نتیجه اثبات بیماری زایی جدایه های باکتری جدا شده روی قوزه ها منفی بود. ارتباط مستقیمی بین خسارت کرم خاردار و برخی از بیمارگرها وجود داشت. کلمات کلیدی: پنبه، پوسیدگی قوزه، خراسان جنوبی، سبب شناسی