بررسی و ارزیابی مقاومت ژنوتیپ های مقدماتی، پیشرفته و امیدبخش گندم ‭(ERWYT , ARWYT, PRWYT) ‬اقلیم گرم و مرطوب شمال نسبت به بیماری سفیدک پودری

بیماری سفیدک سطحی گندم با عامل ‭f.sp. tritici Blumeria graminis ‬جزو بیماریهای مهم گندم در مناطق معتدل تا نیمه گرمسیری با رطوبت نسبی بالا می باشد. ژنوتیپ های مختلف از نظر تحمل پذیری، شدت آلودگی وکاهش محصول در اثر آلودگی بسیار متفاوت می باشند. روشهای مختلفی برای کنترل بیماری مورد استفاده قرار می گیرد که در این میان استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل ، بهترین و موثر ترین راه مبارزه با آن محسوب میشود. در همین راستا ، ‮‭174‬ لاینهای مقدماتی ، پیشرفته و امیدبخش اقلیم گرم و مرطوب شمال در شرایط مزرعه ای شهرستانهای گرگان و ساری مورد ارزیابی قرار گرفتند. جهت بررسی ژنوتیپها ، بعد از آماده سازی زمین ، هر ژنوتیپ در دو خط یک متری به فاصله ‮‭30‬ سانتیمتر از هم و بر روی یک پشته و بدون تکرارکشت شدند . برای افزایش رطوبت از آبیاری غرقابی خزانه و سیستم مه پاش استفاده شد. مایه زنی خزانه با استفاده از اییدیوسپورهای قارچ و قرار دادن گلدانهای پلاستیکی مابین لاینها برای ظهور و استقرار آلودگی روی ژنوتیپها و نیز ایجاد شرایط مناسب برای گسترش بیماری انجام شد. در مرحله تورم خوشه ‭( Booting ) ‬و تکرار آن در مرحله گلدهی ، یادداشت برداری از واکنش ژنوتیپ ها نسبت به عامل بیماری با روش تغییر یافته ایال و همکاران(‮‭1987‬‭.Eyal et al) ‬به صورت دو شماره ای (‮‭99-00‬) مورد استفاده قرار گرفت. نتایج بررسی در گرگان نشان داد که از ‮‭20‬ لاین امید بخش گندم سال ‮‭88 89‬ ، 5 لاین ( ‮‭20‬ درصد ) مقاوم به عامل بیماری ، ‮‭25‬ درصد لاین ها ( 4 ژنوتیپ ) واکنش نیمه حساس و ‮‭11‬ لاین نسبت به قارچ عامل بیماری حساسیت نشان دادند.همچنین از ‮‭20‬ لاین امیدبخش سال ‮‭89 90‬ فقط 2 لاین مقاوم به عامل بیماری بود و ‮‭12‬ لاین ( ‮‭60‬ درصد ) واکنش نیمه حساس و 6 لاین ( ‮‭30‬ درصد ) کاملا حساس به پاتوتیپ های عامل بیماری در گرگان بودند. همچنین از ‮‭40‬ لاین پیشرفته سال زراعی ‮‭89 90‬ هم %‮‭15‬ .مقاوم ، ‮‭60‬ % نیمه حساس بودند. در این بررسی ‮‭94‬ لاین مقدماتی از نظر مقاومت به این بیماری مورد ارزیابی قرار گرفتند که از این میان ، ‮‭15‬ لاین واکنش مقاوم ، ‮‭58‬ لاین واکنش نیمه حساس نشان دادند. اما نتایج اجرای آزمایش در مازندران کمی متفاوت بود بطوری که ‮‭65‬ درصد لاینهای پیشرفته در آزمایش اول‭( A‬1 ) نسبت به عامل بیماری در آن منطقه حساسیت نشان دادند در حالی که در آزمایش دوم لاینهای پیشرفته ‭(A‬2) این نسبت کمتر شد یعنی ‮‭30‬ درصد لاینها کاملا حساس به این بیماری بودند و هیچیک از ژنوتیپ ها واکنش مقاوم یا نیمه مقاوم نشان ندادند. درصد لاینهایی که در آزمایش پیشرفته اول‭(A‬1 )و آزمایش پیشرفته سری دوم‭( A‬2 )نیمه حساس بودند به ترتیب %‮‭35‬ و %‮‭70‬ بود. اما از ‮‭20‬ لاین امید بخش سال ‮‭88‬ ، ‮‭65‬ % لاینها نسبت به عامل بیماری واکنش نیمه حساس نشان دادند و ‮‭35‬ % بقیه کاملا حساس به عامل بیماری بودند .همچنین بررسی و ارزیابی مقاومت ژنوتیپ های امید بخش سال ‮‭89‬ نشان می دهد که %‮‭80‬ ژنوتیپ ها کاملا حساس و تنها %‮‭20‬ آنها واکنش نیمه حساس نشان دادند. لاینهای مقدماتی منطقه گرم و مرطوب شمال به دلیل عدم دریافت به موقع بذور آزمایش در منطقه مازندران کشت نشد لذا در این گزارش فقط اطلاعات استان گلستان آمده است. نتایج بدست آمده از داده های یادداشت برداری در دو منطقه نشان می دهد که شرایط محیطی منطقه مازندران در سال زراعی ‮‭89-90‬ مناسب تر برای ظهور و گسترش بیماری نسبت به منطقه گلستان بود بررسی آمار هواشناسی نیز نشان می دهد در ماههای فروردین و اردیبهشت میانگین درجه حرارت و رطوبت نسبی هوا در ایستگاه قراخیل بالاتر از ایستگاه گرگان بود این دو فاکتور محیطی نقش بسیار موثری در گسترش بیماری در مزرعه دارند. همچنین بررسی نتایج در دو منطقه نشان می دهد لاینهایی که در استان گلستان مقاوم بودند در مازندران نیمه حساس و ژنوتیپهایی که نیمه حساس بودند در مازندران واکنش حساس نشان دادند. که این نتایج گویای آن است که شرایط لازم برای بیماری در این دو مناطق متفاوت بود. نتایج بدست آمده از داده های مربوط به یاداشت برداری از واکنش ژنوتیپ های مختلف نسبت به عامل بیماری نشان می دهد که اکثر لاین های مورد بررسی در مرحله گیاهچه ای نسبت به بیماری مقاومت نشان دادند ولی در مرحله گیاه کامل آلوده شدند . بنابراین اگر در فصل بهار مدت زمان طولانی درجه حرارت هوا در حد ‮‭18 25‬ درجه سانتیگراد باشد و باران ملایم و ابری بودن هوا تداوم داشته باشد اکثر ارقام حساسیت نشان خواهند داد. واژههای کلیدی: گندم، بیماری سفیدک سطحی، مقاومت