ارزیابی صفات رویشی و زایشی و سازگاری ارقام و ژنوتیپ های جدید به

ایران خاستگاه و یکی از مراکز اصلی تنوع به است و در استانصهای مختلف کشور تنوع قابل توجهی از ارقام تجارتی دارد. با توجه به خسارت بیماری آتشک روی ارقام درخت به طی یک برنامه مقدماتی، ارزیابی مقاومت به بیماری آتشک در ‮‭40‬ رقم به بومی کشور که دارای خصوصیات تجارتی بودند انجام شد و ارقام و ژنوتیپ های آن از نظر تحمل به آتشک طبقه بندی شده اند. لیکن تا کنون اقدامی در زمینه بررسی سازگاری وصفات رویشی و زایشی ارقام مذکور صورت نگرفته است. لذا ارزیابی دقیق تنوع موجود در صفات مورفولوژیک درختان به، به موازات بررسیصهای ژنتیکی، میصتواند در شناخت هر چه دقیقصتر ارقام مفید و راهصگشا باشد. بنابراین، طرح تحقیقاتی حاضر به منظور ارزیابی سازگاری و بررسی صفات رویشی و زایشی ارقام و ژنوتیپصهای جدید به بر اساس دستورالعمل ملی ثبت، (در بر دارنده ‮‭38‬ صفت) طی سالصهای ‮‭1389‬ تا ‮‭1391‬ به انجام رسید. ارقام و ژنوتیپصهای مورد نظر شامل 2 رقم به اصفهان و ترش و ‮‭26‬ ژنوتیپ بودند که در این بین ‮‭14‬ ژنوتیپ و رقم از استان اصفهان، 7 ژنوتیپ از خراسان رضوی و 7 ژنوتیپ از گیلان بود. ژنوتیپصها و ارقام اصفهان شامل ‭ET‬1، ‭KM‬1 (به رقم ترش)، ‭KVD‬1، ‭KVD‬2، ‭KVD‬3 (به رقم اصفهان)، ‭KVD‬4، ‭NB‬1، ‭NB‬3، ‭NB‬4، ‭PH‬2، ‭PK‬2، ‭SHA‬1، ‭SVS‬1، ‭SVS‬2، و ژنوتیپصهای خراسان شامل مقاوم یک ‭(MV‬1)، مقاوم دو ‭(MV‬2)، اصفهان اوقاف ‭(EO)‬، به دیزباد ‭(DI)‬، خسرو ‭(KH)‬، ساحل برج مقاوم ‭(SBM) ‬بودند. همچنین ژنوتیپصهای استان گیلان تحت کدهای ‭NS (M‬9)، ‭AS‬1، ‭AS‬2، ‭ASP‬1، ‭ASP‬2، ‭ASM‬1، ‭ASM‬2 و ‭ASM‬3 نامیده شدند. بررسی صفات مختلف نشان دهنده تنوع بسیار چشمگیر و قابل توجه ژنوتیپصهای مورد بررسی از جنبهصهای مختلف رویشی و زایشی بود به صورتی که بالاترین کیفیت میوه در ژنوتیپصهای اصفهان، پس از آن در ژنوتیپصهای خراسان رضوی و در نهایت پایین ترین کیفیت میوه در ژنوتیپصهای آستارا مشاهده شد. ژنوتیپصهای به اصفهان دارای تنوع رشد قابل توجه و ژنوتیپصهای گیلان عمدتا پاکوتاه بودند. همچنین تنوع قابل توجهی از نظر تحمل به کلروز آهن در بین ژنوتیپصهای مختلف دیده میصشد. ژنوتیپصهای ‭KVD‬1، ‭KVD‬2، ‭KVD‬4 و ‭NB‬2 عملکرد مطلوبی داشتند. همچنین ارزیابی حساسیت به آتشک بر اساس سه شاخص، شامل بلتسویل ‭(IUSDA)‬، حساسیت واریتهصای ‭(ISV) ‬و فراوانی ‭(IF) ‬ارزیابی و سپس این شاخصصها با درصد کلی خسارت آتشک ‭(IT) ‬مقایسه شدند. در بین سه شاخص فوق، ‭IF ‬با بالاترین ضریب همبستگی، نزدیکصترین شاخص به ‭IT ‬بود. با این وجود هر یک از شاخصصهای ‭IUSDA‬، ‭ISV ‬و ‭IF ‬به صورت منفرد کارآیی متفاوتی در برآورد واقعی نوع و شدت خسارت بیماری روی درخت داشتند و در نتیجه تقسیمصبندی ژنوتیپصها نیز در کلاسصهای مختلف مقاومت تحت تاثیر نوع شاخص بود. با هدف تجمیع شاخصصهای فوق، استفاده از تجزیه خوشهصای ضمن مقایسه رفتار هر ژنوتیپ بر مبنای هر شاخص، نتایج قابل اعتمادتری به منظور قضاوت در رابطه با حساسیت آنها در مقایسه با کاربرد یک شاخص منفرد به دست آمد. بر اساس این نتایج ژنوتیپصهای به استان گیلان با بیشصترین تحمل تجمعی شاخصصها بعنوان منابع برتر تحمل به آتشک شناسایی شدند. کلمات کلیدی: گلابی ، تنوع ژنتیک ، تمایز ، یکنواختی ، پایداری