بررسی تاثیر زمان و نوع شخم بر فرسایش، حاصلخیزی خاک و عمل کرد گندم دیم در اراضی شیب دار

با توجه به این که شخم پاییزه یا بهاره و نوع شخم می تواند حساسیت خاک را به فرسایش در مقابل بارش ها بویژه در اراضی شیبدار افزایش داده و این فرآیند اثر جذب و حفظ رطوبت را با هدررفت خاک خنثی می سازد، لذا لزوم تعیین زمان و نوع شخم مناسب ضروری به نظر می رسد. مطالعه حاضر با هدف بررسی تاثیر زمان و نوع شخم در سال آیش روی میزان فرسایش خاک، کاهش حاصلخیزی آن و عمل کرد گندم دیم اجرا گردید. این طرح در قالب آزمایش فاکتوریل در پایه بلوک های کامل تصادفی با دو تیمار زمان شخم ‭(A) ‬در دو سطح (شخم در پاییز سال آیش ‭(A‬1)، و شخم در بهار سال آیش ‭(A‬2)) و نوع شخم ‭(B)‬در دو سطح (شخم با گاوآهن بدون برگردان ‭(B‬1) و شخم با گاوآهن قلمی‭(B‬2)) با سه تکرار در مجموعه ایستگاه های تحقیقاتی سهرین-قره چریان زنجان به اجرا در آمد. در قطعه زمینی با شیب ‮‭11‬ درصد ‮‭12‬ کرت استاندارد فرسایش و رسوب به ابعاد ‮‭22/2‬ * ‮‭1/8‬ متر مستقر گردیده و در انتهای آن ها ظروف جمع آوری رواناب و رسوب تعبیه شد. در سال اول و آخر اجرای طرح در تمامی کرت های آزمایشی نمونه هایی از خاک سطحی تا عمق توسعه ریشه برداشت و جهت اندازه گیری وزن مخصوص ظاهری، مقدار مواد آلی و عناصر پرمصرف ‭(N‬،P،‭K)‬، و پایداری خاک دانه ها به آزمایشگاه خاک ارسال شد. بعد از هر هفت بارندگی موثر نیز اقدام به اندازه گیری مقدار رواناب و میزان رسوب خارج شده از کرت ها گردید. همچنین نمونه هایی از رسوب خارج شده انتخاب و مقدار کربن آلی، فسفر و پتاسیم در رسوب اندازه گیری شد. بعد از گذشت سال آیش،گندم دیم در تمام کرت ها کشت گردید. نتایج نشان داد که اختلاف بین رواناب ها و رسوب های مربوط به تیمارها معنی دار است. مقایسه آماری اختلاف بین داده های مربوط به آزمون خاک کرت های آزمایشی در عمق ‮‭0-30‬ سانتی متری در زمان قبل از آغاز طرح و بعد از پایان طرح نشان داد که درصد سیلت، شن، مواد آلی و نیز ‭EC ‬افزایش یافته و بقیه پارامترها کاهش نشان می دهند. اختلاف آماری بین داده های خاک کرت های آزمایشی در عمق ‮‭0-30‬ سانتیمتری بین زمان قبل از آغاز طرح و بعد از پایان طرح نشان داد که اختلاف در مقادیر رس، سیلت، فسفر، ‭TNV‬، ‭pH‬، و ‭EC ‬در سطح یک درصد و مقادیر مربوط به ‭MWD ‬و مواد آلی در سطح پنج درصد معنی دار می باشند. همچنین این تفاوت ها برای مقادیر شن، ‭BD‬، ‭K ‬و ‭Sp ‬معنی دار نشد. همچنین بین میزان محصول، کاه و کلش تولید شده و در مجموع کل بیوماس تولیدی بین تیمارها اختلاف معنی دار در سطح یک درصد مشاهده شد. تیمار شخم بدون برگردان در بهار با میانگین تولید بذر با ‮‭523/63‬ کیلوگرم در هکتار برترین تیمار و تیمار شخم با گاوآهن قلمی در پاییز با میانگین تولید ‮‭255/38‬ کیلوگرم در هکتار پایین ترین تولید را داشت. واژه های کلیدی: زمان شخم، نوع شخم، دیم کاری، گندم، فرسایش خاک، حاصلخیزی خاک، اراضی شیب دار.