منشایابی رسوبات ریزدانه آبخوان شهید هادی احمدی با استفاده از عناصر نادر خاکی

بارش های موثر رویداده در حوزه آبخیز چنداب سبب انتقال مواد ریزدانه به درون شبکه آبراهه ها و نهایتا عرضه پخش سیلاب1 شهید هادی احمدی می گردند. رسوبات مزبور علاوه بر کاهش حجم کانالها سبب کاهش نفوذپذیری عرصه پخش سیلاب می گردند. از این رو شناسایی منابع تولید رسوب 2 در حوزه با هدف تمرکز عملیات حفاظت خاک و کنترل آن امری ضروری است. در پژوهش حاضر واحدهای لیتولوژیک به عنوان واحدهای کاری اولیه و عناصر نادر خاکی3 به عنوان ردیاب در نظر گرفته شده اند. پس از تهیه نقشه زمین شناسی از سطح هر واحد لیتولوژیک و دیواره آبراهه های فعال تعدادی نمونه اخذ شده و سپس تعدادی نمونه مرکب نیز از نوارهای عرصه پخش سیلاب اخذ گردیده است. نمونه ها پس از عبور از الک ‮‭200‬ تحت آزمایش فعال سازی نوترون 4 ‭(N.A.A) ‬در راکتومینیاتوری اصفهان قرار گرفته و مقادیر عناصر نادر خاکی آنها اندازه گیری شده است. در ادامه با استفاده از تحلیل تابع تشخیص ‭(Discriminant Function Analysis) ‬عناصر نادر خاکی معرف که قادر به تفکیک منابع تولید رسوب از یکدیگر بوده شناسایی شده، میزان قدرت تفکیک عناصر معرف بررسی شده و صحت سنجی طبقه بندی 8 واحدهای همگن (واحدهای لیتولوژیک همگن از نقطه نظر توزیع و فراوانی عناصر نادر خاکی معرف) تولید کننده رسوبات بررسی شده است. بر این اساس آبرفتهای حوزه، کنگلومرای هزار دره و کنگلومرای سازند قرمز زیرین، بخش های مختلف سازند قرمز فوقانی، بخش توف میانی سازند کرج، آندزیتهای بخش لاواهای آندزیتی سازند کرج و نهایتا توف های بخش لاواهای آندزیتی سازند کرج هر یک به عنوان یک واحد کاری مستقل در نظر گرفته شده و عناصر نادر خاکی ‭HO‬، ‭YB‬، ‭SC‬، ‭SM‬، ‭TH ‬و ‭EU ‬به عنوان ترکیب بهینه از عناصر ردیاب که قادر به تفکیک گروههای مزبور از یکدیگر می باشند شناسایی گردیده اند. در ادامه با استفاده از روابط چند متغیره خطی 9 بر اساس مقایسه مقادیر عناصر نادر خاکی نمونه های گروههای مختلف و نمونه های عرصه پخش سیلاب با استفاده از ترکیب بهینه یاد شده برقرار شده و سپس سهم هر یک از واحدهای مزبور در تولید رسوبات آبخوان تعیین شده و خطای نسبی معادله مزبور محاسبه گردیده است. بر این اساس نتایج حاصله از پژوهش حاضر با نتایج مطالعات منشایابی صورت پذیرفته در حوزه به طور کیفی مورد مقایسه قرار گرفته و دلایل انطباق و عدم انطباق نتایج مزبور مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. واژه های کلیدی: 1 عرصه پخش سیلاب 2 منابع تولید رسوب 3 عناصر نادر خاکی 4 فعال سازی نوترون 5 تحلیل تابع تشخیص 6 عناصر نادر خاکی معرف 7 قدرت تفکیک عناصر 8 صحت سنجی طبقه بندی 9 روابط چند متغیره خطی