تدوین زیربرنامه راهبردی مدیریت جامع مناطق ساحلی

نواحی ساحلی ایران با طولی حدود ‮‭700‬ کیلومتر در شمال و بیش از ‮‭2000‬ کیلومتر در جنوب با در اختیار داشتن حدود ‮‭20‬ درصد از جمعیت کشور و در برگرفتن بخش عمده ای از فعالیت های اجتماعی، اقتصادی و صنعتی از قبیل کشاورزی، ماهیگیری، گردشگری و به ویژه صنایع نفت، گاز و پتروشیمی از اهمیت بالایی برخوردار بوده و همواره در برنامه های توسعه کشور نقش مهمی را ایفا نموده است. توسعه پایدار و استفاده صحیح از منابع آب و خاک در نواحی دریایی و ساحلی، مستلزم داشتن آگاهی کامل از این مناطق و فن آوریهای مربوطه است که خود نیازمند انجام تحقیقات علمی و کاربردی گسترده در این زمینه می باشد. در مبحث آبخیزداری و حفاظت خاک، ارایه ی الگوها و استانداردهای مناسب برای مدیریت و حفاظت سواحل به منظور کاهش خطرات وقوع طوفان، مهار فرسایش های نامطلوب و بهره برداری بهینه از منابع دریایی، بنحوی که پاسخگوی نیازهای فعلی و نسل های آینده باشد، از اهمیت بالایی برخوردار است. از این رو ضرورت دارد راه کارهای علمی و عملی همراه با اصلاح زیرساخت ها برای حفاظت و مدیریت سواحل با توجه به کلیه ابعاد آن بررسی، و در قالب یک برنامه راهبردی تدوین و معرفی گردند. در این میان طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی از طرح های مدرنی است که در کشورهای پیشرفته نیز از سالهای ‮‭1993‬ به بعد به اجرا گذاشته شده است و در آن متناسب به شرایط محیطی مناطق ساحلی خود دارای ابعاد و تعاریف متفاوتی بوده اند. مهمترین خصوصیات محیطی طرح شامل خصوصیات زمین شناسی و ژیومرفولوژی، رسوب، تغییرات خطوط ساحلی، هیدرودینامیکی، هواشناسی و اقلیم، منابع آب، زیست محیطی، خاک و کشاورزی و محدوده منطقه ساحلی می باشد. مجموعه این اطلاعات در طرح مدیریت خط ساحل تلفیق خواهند شد. پیش نیاز اجرای این طرح فراگیر شناخت شاخصها و تعیین ابعاد و مقیاس مطالعات محیطی می باشد. بدیهی است ابتدا محدوده مناطق ساحلی یا عرصه های از خشکی و دریا که در آن اعمال مدیریت خواهد شد، تعیین شده و سپس بر اساس مطالعات محیطی اقدام به تعیین واحدهای همگن می نماییم و سپس در هریک از واحد ها می توان بر اساس مناطق تحت تاثیر هریک از متغییرها اعمال مدیریت نموده و روشهای حفاظت سواحل اجرا گردد. یکی از شیوه های مدرن در طراحی برنامه ها، استفاده از شیوه برنامه ریزی راهبردی است. در این شیوه از برنامه ریزی، برنامه ها بر اساس اهداف راهبردی استفاده می شود. اهداف راهبردی بر مبنای راهبردهای انتخاب شده، تعیین می شوند. برنامه راهبردی "تحقیقات مدیریت و حفاظت مناطق ساحلی" (گزارش حاضر)، که با توجه به وظیفه مندی وزارت جهاد کشاورزی در انجام تحقیقات کاربردی سواحل تهیه شده است، نمونه یک برنامه راهبردی در زمینه حفاظت و مدیریت سواحل است. برای تدوین این برنامه، پس از بررسی وضعیت موجود وتحلیل مشکلات و چالش ها، که در فصلهای گذشته ارایه گردید، راهبردها و اهداف راهبردی بایستی مشخص شود. در ادامه این فصل به این راهبردها و اهداف پرداخته می شود. این اهداف در فصل بعد برای طراحی برنامه راهبردی مورد استفاده قرار خواهد گرفت.در این طرح که به مدت یکسال انجام خواهد شد، روش تحقیق عمدتا بر اساس مطالعات کتابخانه ای و بررسی طرحهای اجرا شده مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی در کشورهای دیگر و استخراج شاخصها و معیارهای بررسی روش تحقیق در مناطق ساحلی می باشد. از نتایج متصور این طرح ارایه دستورالعمل طرح مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی است ضروری می باشد که ابتدا با تشکیل جلسات بحث و بررسی و با طراحی یک طوفان مغزی مشکلات و مسایل مربوطه در سطح کشور مشخص می شوند. سپس با بررسی دقیق تر مشکلات و مسایل، چالش های اصلی تعریف و ارایه می شوند. آنگاه راهکارهای راهبردی برای مقابله با چالش ها و رسیدن به اهداف تبیین می گردد. نتایج طرح پس از جمع بندی به کلیه وزارتخانه ها و مراکز اجرایی، تحقیقاتی و آموزشی مرتبط ارسال می شود. زیربرنامه راهبردی مدیریت جامع مناطق ساحلی درقالب بخشی از برنامه راهبردی حفاظت و مدیریت مناطق ساحلی، برای کمک به برنامه ریزی و هدایت فعالیت های اجرایی کشور در عرصه سواحل، طی ده سال آینده تهیه می شود و نتایج حاصل از آن در تعیین اولویت های اجرایی برای شروع فعالیت های جدید و تخصیص منابع مالی و نیروی انسانی، و تنظیم برنامه های آموزشی مناسب برای رشد فعالیت های حفاظت سواحل بکار گرفته می شود. همچنین ارایه معیارها و دستورالعمل های فنی برای مدیریت و حفاظت سواحل از دیگر نتایج این تحقیق خواهد بود. واژه های کلیدی:تعاریف و محدوده مناطق ساحلی ، مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی، شاخصها و معیارها موثر در مدیریت مناطق ساحلی