ارزیابی مقاومت آنتی بیوزی چند رقم تجارتی و لاین امیدبخش گندم نان و دوروم دیم نسبت به آفت شته سبزگندم ‭(Sitobion avenae (F.)) ‬در شرایط سردسیری.

شته سبزگندم یکی از آفات مهم و دوره ای غلات دانه ریز و به ویژه گندم، در بسیاری مناطق، خصوصا اروپا و نواحی گرمسیری جهان بوده و به عنوان مهمترین شته آفت گندم های زمستانه که خسارت مستقیم خود را در بهار روی این گندم ها وارد می سازد، شناخته شده است. در ایران نیز این شته، غالب ترین گونه در میان گونه های شته های غلات می باشد. در سال های اخیر گزارش های بسیاری از طغیان های شته سبزگندم از سرتاسر دنیا و برخی نقاط ایران مانند گلستان، مغان و فارس منتشرشده است که از کاهش قابل توجه محصول در این مناطق حکایت دارند. پتانسیل موجود در برخی نقاط کشور در زمینه بروز طغیان های شدید از این شته، ایجاب می نمود که مطالعاتی درخصوص میزان حساسیت یا مقاومت ژنوتیپهای متداول کشت و لاین های پیشرفته کاندید برای رقم گندم دوروم ونان دیم در مراحل مختلف رشدی آنها، انجام گیرد که در این زمینه مقاومت نسبی به ترتیب ‮‭10‬ و چهار رقم تجارتی و لاین پیشرفته مهم گندم نان و دوروم دیم در مناطق سردسیری نسبت به شته سبزگندم مورد بررسی قرار گرفت. این مطالعه به صورت دو آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی، گندم نان با ‮‭10‬ تیمار و ‮‭20‬ تکرار و گندم دوروم با چهار تیمار و ‮‭20‬ تکرار در مزارع آزمایشی ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه طی سال های ‮‭1387‬ الی ‮‭1390‬ به اجرا درآمد. صفات مورد اندازه گیری، میزان بقای پوره ها، طول دوره نشو و نمای پورگی، قدرت باروری و نرخ افزایش ذاتی جمعیت شته سبزگندم طی ‮‭10‬ روز اول دوره تولیدمثلی آن در سه مرحله رشدی گندم، پنجه زنی و ساقه رفتن و سنبله دهی بودند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده ها براساس دو آزمایش فاکتوریل ؛ (3ا‮‭10‬) با دو فاکتور رقم یا لاین در ‮‭10‬ سطح و مرحله رشدی در سه سطح برای گندم نان و (3ا4) با دو فاکتور رقم یا لاین در چهار سطح و مرحله رشدی در سه سطح برای گندم دوروم نشان داد که بین ژنوتیپهای یا لاینصهای مورد بررسی، سه مرحله رشدی و اثرات متقابل آنها اختلاف بسیار معنی داری در سطح احتمال یک درصد وجود داشت. مقایسه میانگین داده ها براساس آزمون چند دامنه ای دانکن (‮‭0/01‬‭P< ) ‬حاکی از آن است که در بین گندم های نان رقم آذر2 با طولانی ترین دوره نشو و نمای پورگی، کمترین میانگین تعداد نتاج شته های پرورش یافته و نرخ افزایش ذاتی جمعیت در گروه اول و رقم رصد با کوتاهترین طول دوره، بیشترین تعداد نتاج و نرخ افزایش ذاتی جمعیت در گروه آخر قرار داشتند. بالاترین میانگین نرخ افزایش ذاتی جمعیت شته (ارزش ‭rm) ‬طی دوره زمانی ‮‭10‬ روزه روی رقم رصد (‮‭0/340‬ ‭= rm) ‬و کمترین میانگین آن، روی رقم آذر2 (‮‭0/259‬ ‭= rm) ‬به دست آمد. بنابراین می توان اظهار داشت رقم رصد که نسبت به بقیه ژنوتیپصها مطلوبیت بیشتری داشته رقم حساس، رقم آذر2 مقاوم، سرداری‮‭39‬ نسبتا حساس و لاین ‭Doghu‬‮‭88‬‭/Ghafghaz ‬نسبتا مقاوم به شته سبزگندم بوده اند. همچنین در بین گندم های دوروم مقایسه میانگین داده ها براساس آزمون چند دامنه ای دانکن با اطمینان ‮‭99‬ درصد حاکی از آن است که رقم گردیش با بالاترین میزان بقا، قدرت باروری و نرخ افزایش ذاتی جمعیت و کوتاهترین طول دوره نشو و نمای شته های پرورش یافته روی آن، حساس ترین و رقم چهل دانه با در نظر گرفتن کمترین میزان بقا، قدرت باروری، نرخ افزایش ذاتی جمعیت و طولانی ترین دوره نشو و نمای شته های پرورش یافته روی آن، مقاومترین ژنوتیپ ها می باشند. بالاترین میانگین نرخ افزایش ذاتی جمعیت شته (ارزش ‭rm) ‬طی دوره زمانی ‮‭10‬ روزه روی رقم گردیش (‮‭0/329‬ ‭= rm) ‬و کمترین میانگین آن، روی رقم چهل دانه (‮‭0/294‬ ‭= rm) ‬به دست آمد. مقایسه میانگین اثرات متقابل ژنوتیپ ها و لاین ها در مراحل رشدی مختلف موید این بود که ترجیحات غذایی شته سبزگندم روی ارقام یا لاین های مورد بررسی و در مراحل مختلف فنولوژیکی آنها متفاوت می باشد.