بررسی امکان ایجاد جهش در رز در شرایط درون شیشه

گل رز یکی از گیاهان زینتی مهم و با ارزش تجاری بالا در جهان به شمار می رود لذا تولید ارقام برتر همواره مد نظر بهنژادگران بوده است. ایجاد موتاسیون در شرایط درون شیشه یکی از روش های پایدار و موثر در اصلاح گیاهان زینتی است و یک روش سریع برای تولید و انتخاب ارقام موتانت جدید است. در برنامه های بهنژادی از طریق موتاسیون اولین مرحله تعیین دز مطلوب برای ایجاد موتاسیون می باشد. در این تحقیق پنج ژنوتیپ های رز شامل 'آپولو'، 'ماروسیا'، 'دولسویتا'، 'بلک باکارا' و 'بیوتی بای اگر' مورد بررسی قرار گرفتند. جهت بهینه سازی محیط باززایی پنج ریزنمونه شامل برگ کامل (ریزنمونه شماره یک)، برگ کامل فقط دارای برگچه انتهایی(ریزنمونه شماره دو)، دمبرگ چسبیده به ساقه(ریزنمونه شماره سه)، برگ کامل بدون دمبرگ (ریزنمونه شماره چهار) و میانگره (ریزنمونه شماره پنج) و سه سطح نفتالین استیک اسید (صفر، ‮‭0/5‬ و یک میکرومولار) در ترکیب با سه سطح تیدیازورون (صفر، 7 و ‮‭14‬ میکرومولار) استفاده شد. دز های مختلف اشعه گاما (شامل،0 ،‮‭20‬ ،‮‭30‬ ،‮‭40‬ ،‮‭50‬ ،‮‭60‬ ،‮‭70‬ ،‮‭80‬ ،‮‭100 90‬ گری) جهت تعیین ‭(LD‬‮‭50‬) در ریز نمونه های گره مورد بررسی قرار گرفت. ریز نمونه های برگ نیز با دز های 0 تا ‮‭50‬ گری اشعه پرتوتابی شدند. جهت تعیین دز کشنده ‮‭50‬‭% (LD‬‮‭50‬) درصد زنده مانی و شاخص های رشد اندازه گیری شدند. از موتاژن های شیمیایی اتیل متان سولفونات در سه سطح،‮‭200 0‬،‮‭100‬و‮‭300‬ میلی مولار و سدیم آزاید در سه سطح ،‮‭22 0‬،‮‭11‬و‮‭44‬ میلی مولار در دو زمان ‮‭30‬ و ‮‭60‬ دقیقه استفاده شد. نتایج نشان داد که ‭LD‬‮‭50‬ برای ژنوتیپ های مختلف در ریز نمونه گره (هم با موتاژن های فیزیکی و هم با موتاژن های شیمیایی) متفاوت بود. در بکارگیری اشعه گاما دز تعیین شده برای ژنوتیپ 'آپولو' ‮‭60-70‬ گری، برای 'ماروسیا' ‮‭50-60‬ گری و برای ژنوتیپ های 'دولسویتا'، 'بلک باکارا' و 'بیوتی بای اگر' ‮‭40-50‬ گری تعیین شد‭. LD‬‮‭50‬ برای ریز نمونه های برگ دو ژنوتیپ 'آپولو' و 'ماروسیا' بین ‮‭20-30‬ گری تعیین شد. نتایج مربوط به استفاده از موتاژن های شیمیایی نشان داد که دز کشنده برای سدیم آزاید در تیمار ژنوتیپ 'آپولو' در دو زمان تیمار ‮‭30‬ و ‮‭60‬ دقیقه ‮‭40‬ تا ‮‭50‬ میلی مولار و برای ژنوتیپ های 'دولسویتا' و 'ماروسیا' ‮‭20‬ تا ‮‭30‬ میلی مولار بود. در حالیکه دز کشنده برای موتاژن اتیل متان سولفونات در زمان تیمار ‮‭60‬ دقیقه برای هر سه ژنوتیپ غلظتهای ‮‭70‬ تا ‮‭80‬ میلی مولار تعیین شد. در زمان تیمار ‮‭30‬ دقیقه غلظت این موتاژن برای 'آپولو'، 'دولسویتا' و 'ماروسیا' به ترتیب ‮‭170‬-،‮‭130-120 180‬ و ‮‭110-100‬ میلی مولار تعیین گردید. مطالعات فلوسیتومتری نشان داد که اندازه ژنوم هسته ایی گیاهان تیمار شده با گیاهان شاهد متفاوت بود. در بعضی موارد مقدار ژنوم کاهش یافته و در برخی موارد افزایش یافته بود. مشاهدات ظاهری تغییر رنگ و فرم گل را در ژنوتیپ های 'آپولو' و 'دولسویتا' و تغییر فرم برگ را در ژنوتیپ های 'ماروسیا' و 'بلک باکارا' نشان داد. در این پروژه در مجموع نزدیک به ‮‭2000‬ گیاه تیمار شده حاصل گردید که قرار است در پروژه بعدی مورد مطالعه موفولوژیکی و مولکولی قرار گیرند. واژه های کلیدی: رز،کشت بافت، اشعه گاما، موتاسیون، اتیل متان سولفونات، سدیم آزاید، ‭LD‬‮‭50‬