بررسی تنوع ژنتیکی، سازگاری، انتخاب و معرفی مناسب ترین ژرم پلاسم برخی گونه های جنس آویشن

جنس ‭thymus ‬در ایران ‮‭14‬ گونه گیاه معطر و چند ساله دارد که از میان آنها 4 گونه انحصاری ایران هستند. گونه های مختلف آن در صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی استفاده متنوعی دارند. این تحقیق به منظور تعیین و معرفی مناسب ترین اکسشن برخی گونه های این جنس در ایستگاه تحقیقات گیاهان دارویی مهندس بدیعی قم اجرا گردید. بذور ‮‭64‬ اکسشن گونه های مختلف آویشن دریافت شده از بانک ژن منابع طبیعی ایران در دی ماه ‮‭1387‬ در جی فی پات و سپس در گلخانه کشت و حدود اوایل سال ‮‭1388‬ نشا های گلدانی در زمین اصلی در فواصل روی ردیف و بین ردیف ها یک متر و با سیستم آبیاری قطره ای کشت گردیدند. درصد استقرار بوته ها، قطرهای بزرگ و کوچک و مساحت تاج پوشش، ارتفاع گیاه، مراحل فنولوژی، وزن خشک اندام های هوایی، درصد اسانس و ... اندازه گیری و ثبت گردید. بررسی داده ها نشان داد، نمونه های ،‮‭62‬ ،‮‭66‬ ،‮‭50 7‬ و 1 زودتر از سایر نمونه ها گلدهی را شروع کردند. نمونه های ‮‭27‬ از ‭Th. Kotschyanus ‬و ‮‭41‬ از ‭Th. Lancifolius ‬دیر گل تر از سایرین بودند. نمونه های ،‮‭50‬ ،‮‭3 66‬ و 2 در کمتر از ‮‭72‬ روز از شروع رویش مراحل مختلف فنولوژی را سپری کرده و بذر نمونه های ،‮‭51‬ ،‮‭35 61‬ و ‮‭70‬ دیرتر از سایرین رسید. کمترین درصد اسانس در دو نمونه ‮‭37‬ و ‮‭57‬ از گونه ‭Th. Vulgaris ‬و با کمتر از ‮‭35‬/%0 و بیشترین درصد اسانس در نمونه های ‮‭69‬ از اراک و با %‮‭5.3‬ و ‮‭74‬ از سمنان با %‮‭2.3‬ و ‮‭72‬ از اراک با 3.،1 مشاهده شد. این نمونه ها بترتیب از گونه های ‭Th. Lancifolius ‬، ‭fedchenko. Th. ‬و ‭daenensis Th. ‬بودند. بیشترین وزن خشک در نمونه های ‮‭58 68‬ ، ‭.daenensis Th ‬و ‮‭54‬ ‭Th. Kotschyanus ‬به ترتیب با ،‮‭2245 2300‬ و ‮‭2180‬ کیلوگرم در هکتار مشاهده شد. کمترین وزن خشک در نمونه های ‮‭12‬ و 2 ‭Th. Transcaucasicus ‬و ‮‭64‬ ‭Th. Vulgaris ‬مشاهده شد. بالاخره بیشترین میزان اسانس در نمونه های ‮‭69‬ ‭Th. Lancifolius ‬و ‮‭72‬ ‭daenensis Th. ‬هر دو از استان مرکزی و با ‮‭65‬ و ‮‭53‬ کیلوگرم در هکتار و ،‮‭1 49‬ ، ‮‭74‬ و ‮‭68‬ با بیش از ‮‭43‬ کیلوگرم در هکتار به ثبت رسید. در نهایت با ارزیابی صفات مهمی همچون میزان و درصد اسانس و وزن خشک تولیدی، می توان نمونه های ‮‭68‬ و ‮‭72‬ از گونه ‭daenensis Th. ‬و ‮‭74‬ از گونه ‭fedchenko. Th. ‬و ‮‭69‬ از گونه ‭Th. Lancifolius ‬را برتر از سایر نمونه ها دانست. همچنین تنوع بالای ترکیبات اسانس گونه های آویشن امکان گزینش توده هایی از این جنس با فعالیت های بیولوژیکی خاص جهت کاربرد در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی- بهداشتی را امکان پذیر ساخته و اهمیت اقتصادی این گیاه دارویی را بیش از پیش آشکار می سازد. کلمات کلیدی: آویشن، تنوع ژنتیکی، سازگاری، قم، اکسشن و بانک ژن منابع طبیعی