بررسی تنوع ژنتیکی، سازگاری، انتخاب و معرفی مناسب ترین ژرم پلاسم برخی گونه های جنس ‭Thymus(‬اصفهان)

این تحقیق به منظور بررسی تنوع ژنتیکی و سازگاری ژنوتیپهای مختلف جنس ‭Thymus ‬در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان به مدت 4 سال به اجرا درآمد. به همین منظور ابتدا بذرهای هر ژنوتیپ در جیفی پات کاشته شده و سپس نشاهای به دست آمده در اسفند ماه ‮‭1387‬ به زمین اصلی در ردیفهایی به طول ‮‭30‬ متر کاشته شدند. فاصله بین دو بوته در هر ردیف وبین ردیف برابر با یک متر بود. صفات مورفولوژیک و فنولوژیک طی سه سال روی تک تک بوته ها اندازه گیری گردید و مقدار اسانس به روش تقطیر با آب با استفاده از دستگاه کلونجر و به مدت دو ساعت محاسبه گردید. بررسی دامنه تغییرات صفات مورفولوژیک، فنولوژیک واسانس تغییرات قابل ملاحظه ای را در بین ژنوتیپهای مورد مطالعه نشان داد. دامنه تغییرات متوسط درصد اسانس بر حسب حجمی در طی سه سال از ‮‭21‬/%1 تا ‮‭35‬/%3 در بین ژنوتیپها متفاوت بود. بیشترین درصد اسانس متعلق به ژنوتیپ شماره ‮‭60‬ از گونه ‭Thymus daenensis ‬و متعلق به استان مرکزی بود. دامنه تغییرات وزن خشک اندام هوایی در هکتار در بین ژنوتیپها از ‮‭320/47‬ تا ‮‭1088/90‬ کیلوگرم در هکتار متغیر بود. کمترین و بیشترین وزن خشک اندام هوایی و تولید اسانس در هکتار به ترتیب متعلق به گونه ‭Thymus kotschyanus ‬از استان کرمان و و شماره ‮‭40‬ از گونه ‭Thymus daenensis ‬از استان لرستان بوده است. میزان تولید اسانس در هکتار بر حسب وزن خشک در بین ژنوتیپها از ‮‭5/54‬ تا ‮‭33/99‬ کیلوگرم در هکتار متفاوت بود. ژنوتیپهای شماره ،1 ،4 ،‮‭25‬ ،‮‭41‬ ،‮‭45 43‬ و‮‭61‬ از گونه ‭Thymus lancifolius ‬و ژنوتیپهای شماره ‮‭40‬ ، ‮‭42‬ ، ‮‭49‬ ، ‮‭60‬ ، ‮‭72‬ از گونه ‭Th. daenensis ‬دارای بیشترین تولید اسانس در در هکتار بوده و در گروه پنجم تجزیه کلاستر قرار گرفتند. نتایج بررسی داده ها نشان داد که تنوع مورفولوژیک ، فنولوژیک واسانس از تنوع جغرافیایی مطابقت نمی کند که علت آن میتواند به خاطر شباهتهای بین ژنوتیپها، هیبریداسیون بین گونه ای، عدم نام دقیق محل جمع آوری یا تبادل مواد بین مناطق مختلف باشد. نتایج تجزیه به عاملها روی صفات مورد مطالعه نشان دادکه پنج عامل استخراج شده، ‮‭61‬/%‮‭81‬ تغییرات بین داده ها را توجیه نموده است. عامل اول به عنوان عامل عملکردی نامگذاری گردید. در این عامل صفات ارتفاع گیاه، بزرگترین و کوچکترین قطر تاج پوشش، سطح تاج پوشش، عملکرد ماده خشک و تر و میزان تولید اسانس در هکتار دارای بار عامل بالایی بودند. این عامل نشان می دهد برای افزایش تولید گیاه در آویشن بایستی روی صفات ارتفاع گیاه و سطح کنوپی توجه ویژه ای داشت. ضرایب همبستگی بین صفات نیز این روند را تایید نموده است. در عامل دوم، صفات درصد اسانس دارای بار عامل بالایی بودند و تحت عنوان عامل اسانس نامگذاری گردید. در این عامل صفات ارتفاع گیاه و طول برگ دارای بار عامل مثبت با درصد اسانس بودند. برای افزایش درصد اسانس در گیاه آویشن، بایستی روی ارتفاع گیاه و طول برگ توجه ویژه ای داشت. در عامل سوم، صفات طول، عرض و سطح برگ و وزن هزاردانه دارای بار عامل بالایی بودند و تحت عنوان عامل گسترش سطح برگ نامگذاری شد و در عامل چهارم صفات تعداد روز تا شروع گلدهی و %‮‭50‬ گلدهی دارا ی بار عامل بالایی بودند و تحت عنوان عامل فنولوژیک نامگذاری گردید. در عامل پنجم صفات طول سنبله و وزن دانه در هر گیاه دارای بار عامل بالا و منفی و صفت وزن هزار دانه دارای بار عامل مثبت و متوسط بود. این عامل نشان می دهد که هر چه طول سنبله، وزن دانه درگیاه افزایش یابد، وزن هزار دانه کاهش خواهد یافت. تجزیه کلاستر نشان دادکه ژنوتیپهای مورد بررسی در پنج گروه متفاوت قرار گرفته اند که بیانگر تایید تنوع قابل ملاحظه ژنوتیپهای مورد مطالعه می باشد. همچنین این نتایج نشان دادکه ژرم پلاسم مورد بررسی از لحاظ صفات مختلف دارای پتانسیل مطلوبی جهت انتخاب و معرفی ارقام و همچنین بهبود از طریق هیبریداسیون می باشد. لغات کلیدی: آویشن، تجزیه به عاملها، تجزیه کلاستر، ضرایب همبستگی بانک ژن منابع طبیعی ایران، نمونه ژرم پلاسم