بررسی ارزش رجحانی گونهصهای مرتعی و رفتار چرایی دام در مراتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران (سارال - کردستان)

تولید اطلاعات پایه و شناخت عناصر اصلی اکوسیستم مرتعی نیاز اساسی هر نوع مدیریتی در این عرصهصهاست. این پژوهش جزو اولین تلاشصهایی است که برای شناخت رفتار چرای دام نسبت به گونهصهای گیاهی موجود در مراتع کشور به صورت منسجم انجام شده است. در این مطالعه 4ساله از دو روش شاخص انتخاب گونه (قطع و توزین) و زمانصسنجی (فیلمبرداری) برای تعیین ارزش رجحانی گونهصهای موجود در عرصه استفاده شده است. به همین منظور قطعهصای نیم هکتاری به عنوان منطقه قرق در سال ‮‭86‬ قرق شد و هر ماهه تولید سالانه تعداد 3 نمونه از ‮‭27‬ گونه گیاهی برداشت شد. همین گونهصها در خارج از منطقه قرق برداشت شد و تفاضل آنها به عنوان مصرف هر گونه در نظر گرفته شد. همچنین هر ماهه حدود یک ساعت فیلمبرداری از گله (غالبا میش ماده بالغ و سالم) در ساعت مناسب صورت گرفت. فیلمصهای تهیه شده با استفاده از کامپیوتر به صورت درصد زمان مصرف گونهصهای مورد چرا و کیفیت چرا مورد تجزیه قرار گرفت. با استفاده از دادهصها، شاخص انتخاب بوته و شاخص رجحان تعریف شد و دو روش با هم مورد مقایسه قرار گرفتند. به نظر میصرسد تعیین ارزش رجحانی گونهصها به روش قطع و توزین و شاخص انتخاب گونه بهتر و مطمینصتر از تعیین آن به روش زمانصسنجی و فیلمبرداری باشد. در واقع این دو روش مکمل هم هستند به گونهصای که روش شاخص انتخاب گونه به نتیجه نهایی کمیت مصرف شده میصپردازد و روش زمانصسنجی به کیفیت و رفتار چرایی دام نسبت به گونهصها میصپردازد. از آنجا که بیشتر گونهصهای موجود در منطقه مورد مطالعه ارزش رجحانی مناسبی دارند، لازم است که در تعیین ظرفیت چرای مرتع تاکید بر روی حد بهرهصبرداری مجاز باشد تا ارزش رجحانی گونهصهای گیاهی. گونهصهایی که به عنوان کلاسهصهای 2 تا 3 مشخص شدهصاند به خوبی توسط گوسفند میش بالغ نژاد کردی تیپ کوهستان مورد چرا قرار میصگیرند. چرای میش از قوچ بهتر است و همینطور میزان چرای قوچ از شیشک بهتر است. این مورد به ویژه برای علاقه دام به چرا از علوفه خشک مراتع نمایان است. گونهصهای خوشخوراک ذیل برای مطالعات بیشتر و به ویژه برای استفاده در احیا و توسعه مراتع مشابه (به لحاظ خاک و آبصوصهوا) توصیه میصشوند‭:Asyneuma persicum‬، ‭Bromus tomentellus‬، ‭Cephalaria kotschyi‬، ‭Cherophylum macrospermum‬، ‭Ferula haussknechtii‬، ‭Johreniopsis scoparia‬،‭Rhabdociadium petiolare‬، ‭Pimpinella tragium‬، ‭Rumex scutatus . ‬به منظور تعیین برخی رفتارهای چرایی، از یک دستگاه ‭GPS ‬استفاده شد که هر ماه ویژگیصهای مانند مسافت طی شده و سرعت حرکت دام را نشان میصداد. رفتارهای دام در سیستم حاضر بیشتر تحت تاثیر رفتارهای مطلوب چوپان و سپس تحت تاثیر علوفه در دسترس است. واژهصهای کلیدی: سارال، کردستان، گوسفند نژاد کردی تیپ کوهستانی، ارزش رجحانی، رفتار چرا