: بررسی ارتباط خاک و پوشش دو گونه مرتعی ‭Atriplex leucoclada ‬و ‭Suaeda vermiculata ‬و تعیین تحمل پذیری این دو گونه به استر شوری در شرایط آزمایشگاه و رویشگاههای طبیعی

مدیریت اراضی شور به ویژه مراتع مناطق خشک و نیمه خشک امری لازم و ضروری است و به تحقیقات پایه در رابطه با گیاهان مرتعی که به این شرایط سازگارترند نیاز دارد. بنابراین شناخت مکانیسمهای فیزیولوژی و بیوشیمیایی دخیل در بردباری گیاهان به تنش شوری عامل اساسی در انتخاب و معرفی گونه های گیاهی در چنین مناطقی می باشدکه متاسفانه با توجه به حاد بودن مسیله شوری و موارد ذکر شده، تحقیقات قابل توجهی با تاکید بر شناخت مکانیسمهای فیزیولوژی گونه های مرتعی در ایران صورت نگرفته است. در این تحقیق تحمل پذیری دو گونه مرتعی ‭Atriplex leucoclada ‬و‭Suaeda vermiculata ‬به تنش شوری در شرایط آزمایشگاه و رویشگاههای طبیعی که مورد چرای دام هستند مورد بررسی قرار گرفت. مرحله جوا نه زنی، در دو نمک ‭NaCl ‬و‭Na‬2‭SO‬4 در غلظتهای (‮‭500‬،‮‭400‬،‮‭300‬،‮‭200‬،‮‭100‬،0 ) میلی مول در سه دمای ،‮‭10‬ ،‮‭30 20‬ درجه سانتیگراد مورد بررسی قرار گرفتند. فاکتورها شامل درصد، سرعت و شاخص جوانه زنی، شاخص بنیه بذر، طول ساقه چه و ریشه چه می باشد. برای مقایسه اثرات غلظتهای مختلف هر یک از نمکها در سه دما و تاثیر غلظتهای یکسان در دو نمک از طرح فاکتوریل و آزمون تی تست جفتی استفاده شد. مرحله رشد در آزمایشگاه با غلظتهای (‮‭500‬،‮‭400‬،‮‭300‬،‮‭200‬،‮‭100‬،0 ) میلی مولار ‭NaCl ‬و‭Na‬2‭SO‬4 در اتاق کنترل در تاریکی 8 و روشنایی ‮‭16‬ ساعته در دمای‮‭20‬ درجه انجام شد. صفات رشد، وزن خشک و تر، شاخص سطح برگ، طول ریشه، نسبت اندام هوایی به ریشه، پتانسیل آبی و محتوای نسبی آب برگ، محلولهای سازگار (پرولین،کربوهیدراتهای محلول)، و عناصر اندازه گیری شدند. برای آنالیز از تجزیه واریانس و آزمون دانکن در یک طرح کاملا تصادفی ونیزآزمون تی تست جفتی استفاده شد. نمونه برداری گیاه و خاک در اکوتیپها ی طبیعی سمنان، فارس، خوزستان و هرمزگان انجام گرفت. نمونه های گیاهی از ریشه و اندام هوایی بطورتصادفی در دوره رشد رویشی برداشت شد. فاکتورها شامل محلولهای سازگار (پرولین، کربوهیدراتهای محلول) و عناصر بودند. نمونه برداری خاک نیز در هریک از تیپهای گونه ها از دو عمق سطحی (‮‭10-0‬) سانتیمتری و عمق زیر سطحی (‮‭45-10‬) سانتیمتری در پای بوته ها انجام شد. فاکتورهای بافت، هدایت الکتریکی، اسیدیته، بی کربنات، کربنات، کلر، منیزیم، پتاسیم، کلسیم، سدیم، نیتروژن و فسفر اندازه گیری شدند. برای مقایسه خاک رویشگاه ها و عمق های مختلف از طرح فاکتوریل دوفاکتوره استفاده شد. تجزیه و تحلیل آماری در تمام مراحل آزمایشگاهی و طبیعی در نرم افزار‭SPSS ‬انجام گرفت. نتایج بررسی تاثیر نمک ‭NaCl ‬بر ویژگی های جوانه زنی هر دو گونه ‭Suaeda vermiculata ‬و ‭leucoclada Atriplex ‬نشان می دهد که با افزایش غلظت نمک ‭NaCl ‬تا حد معینی از شوری (‮‭200‬ میلی مولار) اکثر صفات مورد مطالعه در مرحله جوانه زنی شامل درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، شاخص جوانه زنی و شاخص بنیه بذر به طور معنی داری در مقایسه با شاهد افزایش می یابند و نشاندهنده این مطلب است که افزایش غلظت نمک ‭NaCl ‬تا حد معینی باعث تحریک صفات جوانه زنی در هر دو گونه می شود. با افزایش غلظت نمک ‭NaCl ‬بیش از ‮‭200‬ میلی مولار صفات جوانه زنی هر دو گونه محدود شده و روند کاهشی دارد. بنابراین این طور می توان نتیجه گرفت که هر دو گونه در مرحله جوانه زنی وابسته به نمک ‭NaCl ‬بوده به طوری که این نمک تا غلظت ‮‭200‬ میلی مولار تاثیر مثبت و چشمگیری بر صفات جوانه زنی دارد؛ بنابراین هر دو گونه از نظر نوع واکنش به نمک ‭NaCl ‬در مرحله جوانه زنی هالوفیت اجباری و کلرور پسند محسوب می شوند. تنش ناشی از نمک ‭Na‬2‭SO‬4 در هر دو گونه ‭Suaeda vermiculata ‬و ‭leucoclada Atriplex ‬و در تمام سطوح شوری به کار رفته باعث کاهش معنی دار صفات مورد مطالعه در مرحله جوانه زنی شد که این مساله می تواند به علت ورود بیش از حد عناصر سم ی به گیاه و تخریب و کاهش فعالیت اندامک ها و آنزیم های سیتوپلاسم سلول های گیاهی باشد. نتایج مرحله رشد نشان می دهد که در گونه ‭Suaeda vermiculata ‬و در حضور نمک ‭NaCl ‬تمامی پارامترهای مورد بررسی در مرحله رشد شامل وزن تر و خشک اندام هوایی و ریشه، نسبت وزن برگی ‭(LWR)‬، مولفه های نسبت سطح برگی ‭(LAR)‬، سطح ویژه برگی ‭(SLA)‬، ارتفاع گیاه و سطح برگی ‭(LA) ‬با افزایش شوری محیط تا ‮‭300‬ میلی مولار به طور معنی داری نسبت به شاهد افزایش یافت اما افزایش شوری بیش از ‮‭300‬ میلی مولار موجب کاهش معنی دار پارامترهای رشد گردید. واکنش گونه ‭Suaeda vermiculata ‬به تنش شوری حاصل از نمک ‭Na‬2‭SO‬4 مشابه نمک ‭NaCl ‬بود با این تفاوت که حداکثر رشد در غلظت ‮‭200‬ میلی مولار ‭Na‬2‭SO‬4 اتفاق افتاد درحالیکه در شوری های بالاتر پارامترهای مورد بررسی در مرحله رشد تحت تاثیر قرار گرفته و بطور معنی داری کاهش یافتند. واکنش گونه ‭Atriplex leucoclada ‬به تنش شوری در هر دو نمک ‭NaCl ‬و ‭Na‬2‭SO‬4 به گونه ای است که با افزایش شوری محیط تا ‮‭300‬ میلی مولار پازامترهای رشد به طور معنی داری نسبت به شاهد افزایش یافته و با افزایش شوری بیش از ‮‭300‬ میلی مولار کاهش می یابند. در کل این طور می توان نتیجه گرفت که حضور نمک تا حد معینی که در بالا ذکر شد نه تنها محدود کننده رشد گونه های ‭Suaeda vermiculata ‬و ‭Atriplex leucoclada ‬نیست بلکه باعث افزایش در پارامترهای رشد نیز می گردد و نشان می دهد که این دو گونه در مرحله رشد جز هالوفیت های اجباری هستند. نتایج تحقیق حاضر نیز نشان می دهد که مقدار ‭+ Na ‬و ‭- Cl ‬در برگ های گیاه ‭Suaeda vermiculata ‬بیشتر از ‭Atriplex leucoclada ‬است که دلیلی بر قابلیت بیشتر ‭Atriplex leucoclada ‬در دفع نمک و انتقال به سطح برگ ها است. به عبارت دیگر گیاه ‭Atriplex leucoclada ‬مقداری از محلول های نمکی را از طریق کرک های نمکی که بر روی سطوح برگی قرار دارند به بیرون دفع می کند. از سوی دیگر بخشی از یون ها در اندام هوایی و ریشه