پژوهش و ارزیابی منبع و میزان آلودگی های منابع آب و خاک در سه حوضه انتخابی در شمال- مرکز و جنوب کشور

در چند دهه اخیر سواحل جنوبی دریای خزر و حوزهصهای آبخیز آن، به دلیل تغییرات قابل توجه در کاربری، گرفتار معضلات زیست محیطی شدهصاند. یکی از حوزه هایی که در این ارتباط بسیار آسیب دیده، حوزه سیاهرود است که شهرهای رشت و سنگر در این حوزه قراردارند. بازه ای از رودخانه سیاهرود که از این شهرها می گذرد حدود ‮‭60‬ کیلومتر طول داشته و در ناحیه دشتی از آلوده ترین آب های جاری کشور محسوب می گردد. بنابراین، ضرورت پژوهش دقیق تر در مورد منابع آلاینده خاک و آب در حوزه آبخیز سیاهرود در این حوزه وجود دارد. به این منظور پس از بررسی تصاویررقومی ‭ETM+ ‬ژوین ‮‭2002‬ و سایر اطلاعات پایه از قبیل نقشه های زمین شناسی و شبکهص آبراهه و نقشه کاربری، در طول رودخانه سیاهرود نه ایستگاه برای نمونه برداری و بررسی صحرایی انتخاب شد و سپس در 4 فصل نمونه برداری و اندازه گیری دبی به عمل آمد. ایستگاه ها طوری انتخاب شدند که تقریبا بتوان اثرات کاربری های متفاوت را تفکیک کرد. بر روی نمونه های آب و رسوبات کف رودخانه، پارامترهای فیزیکی مثل درجه حرارت، کل جامدات محلول و کدورت آب و از پارامترهای شیمیایی ‭BOD ‬، ‭pH‬، ‭ECw‬،‭COD ‬و بعضی از کاتیون ها و آنیون های مهم و عناصرفلزی سنگین اندازه گیری شدند. به علاوه، بعضی از پارامترهای بیولوژیک از قبیل کولی فرم های مدفوعی و کلی فرم های کل نیز مورد اندازه گیری قرار گرفتند. تمام اندازه گیریها در چهار فصل در سال ‮‭1381‬ انجام گرفتند. پس از بررسی های کیفی داده های حاصل از آنالیزهای مورد نظر، داده های 8 ایستگاه مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفتند. نتایج بدست آمده برای آنالیز های آب با استانداردهای آلودگی آب سازمان محیط زیست ایران، آمریکا و بعضی از کشورهای اروپایی مورد مقایسه قرار گرفتند. تحلیل آنالیز خوشه ای نتایج آب نشان داد که سرشاخه های رودخانه با کاربری جنگل، فاقد آلودگی بوده و نشان دهنده عدم وجود آلودگیهای بارز طبیعی برای پارامتر های مورد اندازه گیری است. قسمت های میانی حوزه که بخش قابل توجهی از اراضی، جنگل تراشی شده کاربری های مخلوط زراعت و صنایع را تشکیل می دهد ، آلودگی متوسط تا کمی را داشتند. آنالیز خوشه ای ایستگاه های شماره ،2 ،‮‭4 3‬و 5 که عمدتا در این بخش قرار می گیرند، موید این موضوع می باشد. زیرا آنالیز آماری، این ایستگاهها را در یک خوشه قرار داده است. ایستگاه های ،‮‭7 6‬ و 9 با کاربری شهری و زراعت نیز در یک خوشه قرار گرفته و لذا این ایستگاهها از نظر خصوصیات کیفی آب همگون می باشند. در نتیجه، عمده آلودگی حوزه مربوط به این خوشه و ایستگاه های مربوطه به آن می باشد. لذا، با توجه به اینکه منابع آ لودگی حوزه سیاهرود به ترتیب به شامل بخشهای کشاورزی، شهری و صنعتی است پس اولویت سیاست های بهسازی و پاکسازی حوزه باید به همین ترتیب مورد نظر قرار گیرد. کلید واژه: دریای خزر، حوزه سیاهرود، آلودگی رسوب، استان گیلان، آلودگی آب، خصوصیات شیمیایی و فیزیکی آب و رسوب، خصوصیات بیولوژی آب، آنالیز آماری خوشه ای.