بررسی فراوانی و بیوماس شانه دار ‭Mnemiopsis leidyi ‬در منطقه جنوبی دریای خزر

شانه دار ‭Mnemiopsis leidyi ‬از طریق آب توازن کشتی در اوایل دهه ‮‭1980‬ وارد دریای سیاه و سپس در سال ‮‭1998‬ به دریای خزر راه یافت. نتایج بررسی مستمر در منطقه جنوبی دریای خزر نشان می دهد که از سال ‮‭1380‬ تاکنون زیتوده شانه دار مهاجم دچار نوسانات سالیانه بوده است . بنابراین در این پروژه به بررسی تراکم و پراکنش شانه دار ‭M. leidyi ‬در منطقه جنوبی دریای خزر در 8 نیم خط (ترانسکت) در طول ساحل از اعماق 5 تا ‮‭100‬ متر در سال ‮‭1388‬ به اجرا درآمد. ترانسکت های انتخابی در مناطق غربی (آستارا، انزلی، سفید رود)، میانی (تنکابن، نوشهر، بابلسر) و شرقی (بندر امیرآباد و بندرترکمن) واقع گردیدند. نمونه برداری از شانه دار با استفاده از تور ‭METU Net ‬با چشمه‮‭500‬ میکرون و قطر دهانه ‮‭50‬ سانتی متر در لایه های مختلف آبی انجام شد. نتایج این تحقیق نشان داد میانگین سالانه تراکم و زیتوده شانه دار بترتیب ‮‭59 7‬ (خطای استاندارد میانگین)عدد در مترمکعب و‮‭3/40 0/43‬ (خطای استاندارد میانگین)گرم بر مترمکعب بوده است. پراکنش فصلی شانه دار نیز بیانگر آن است که بیشترین میزان تراکم شانه دار در فصل پاییز با‮‭107 16‬(خطای استاندارد میانگین) عدد در متر مکعب و حداکثر زیتوده آن در فصل تابستان ‮‭8/60 1/45‬(خطای استاندارد میانگین) گرم در متر مکعب تعیین گردید. در نیم خط ها بیشترین میزان تراکم شانه دار در منطقه امیرآباد با ‮‭245‬ عدد در مترمکعب در فصل پاییز و بیشترین زیتوده در نیم خط امیرآباد با ‮‭18/3‬ گرم در متر مکعب در فصل تابستان مشاهده شد. کمترین میانگین زیتوده فصلی مربوط به فصل زمستان‮‭0/30 0/07‬(خطای استاندارد میانگین) گرم در متر مکعب محاسبه گردید. در بررسی آماری ، میانگین تراکم شانه دار در فصول مختلف با هم اختلاف معنی دار داشته (‮‭05.0‬‭> p) ‬ولی در نیم خطهای مختلف با هم اختلاف معنی دار نداشته اند(‮‭05.0‬‭> p) . ‬نتایج پراکنش منطقه ای شانه دار مهاجم در منطقه جنوبی دریای خزر نشان داد که منطقه شرقی نسبت به دو منطقه میانی و غرب از تراکم بیشتری برخوردار می باشد، همچنین بررسی زیتوده این سه منطقه نشان داد که منطقه شرق زیتوده بالاتری دارد . بررسی لایه های آب در فصل بهار نشان داد که بیشترین میزان تراکم و زیتوده شانه دار بترتیب با ‮‭24‬ عدد در متر مکعب و ‮‭3/15‬ گرم در متر مکعب در لایه ‮‭0-5‬ متری مشاهده شد. در فصل تابستان بیشترین میزان تراکم بترتیب با ‮‭340‬ عدد در متر مکعب در لایه ‮‭0-5‬ متری و بیشترین زیتوده با ‮‭15‬ گرم در متر مکعب در لایه ‮‭0-20‬ متری مشاهده شد و در فصل پاییز بیشترین میزان تراکم و زیتوده بترتیب با ‮‭211‬ عدد در متر مکعب و ‮‭4/7‬ گرم در متر مکعب در لایه ‮‭0-10‬ متری مشاهده شد و در فصل زمستان بیشترین میزان تراکم و زیتوده بترتیب با ‮‭37‬ عدد در متر مکعب و 1 گرم در متر مکعب در لایه ‮‭0-20‬ متری مشاهده گردید. نتیجه اینکه، همبستگی بین شانه دار و دمای آب بالا بوده است بطوریکه میانگین تراکم و زیتوده شانه دار درماههای سرد سال کاهش داشت. با توجه به اطلاعات بدست آمده، تراکم شانه دار از غرب به شرق اگرچه به طور نامحسوسی بر تعداد افزوده می گردد ولی اندازه شانه دار کوچکتر بوده است. همچنین میانگین تراکم و زیتوده نسبت به سال گذشته (‮‭1387‬) روند کاهشی داشته است که این کاهش بیانگر شرایط نامناسب از لحاظ وجود غذا و عوامل محیطی میتواند باشد. کلمات کلیدی‭: Mnemiopsis leidyi‬، تراکم ، زیتوده ، منطقه جنوبی دریای خزر