تعیین نیازهای انرژی و پروتیین جمعیت گاومیش در طرح جامع توسعه پرورش گاومیش در استان خوزستان

استان خوزستان با داشتن حدود ‮‭140000‬ راس گاومیش و ویژگی خاص اقلیمی، شرایط محیطی مناسبی را برای پرورش این دام فراهم آورده است. پتانسیل بالای این حیوان در استفاده از مواد خشبی و علوفه های فقیر و تبدیل آن به انواع مواد پروتیینی با ارزش و مقاومت نسبی به شرایط هوایی گرم و مرطوب آنرا نسبت به سایر دامهای موجود در منطقه متمایز کرده است. اما متاسفانه در سالیان اخیر دامداران به دلایل مختلف در نگهداری و پرورش آن با مشکل مواجه بوده اند. از آنجا که بخش اعظم هزینه پرورش دام را تغذیه آن تشکیل می دهد در صورت کاهش هزینه این بخش، دامداران میل و رغبت بیشتری به پرورش گاومیش خواهند داشت. در استان خوزستان به دلیل وجود صنایع نیشکر، سالانه حجم عظیمی از محصولات فرعی شامل باگاس، سرشاخه و ملاس نیشکر تولید می گردد که چندان مورد استفاده قرار نمی گیرد. بنابراین با توجه به ضرورت افزایش تولید شیر و گوشت و وجود حیوانی مناسب همانند گاومیش برای تبدیل این بقایا به شیر و گوشت، برنامه ریزی در راستای توسعه پرورش گاومیش امری ضروری است. در این پروژه راهکارهای ارتقا تغذیه کیفی و کمی گاومیش با استفاده از ظرفیت های منطقه به منظور افزایش تولیدات این دام ارایه گردیده است. ابتدا بر اساس اطلاعات ارایه شده از سوی معاونت تولیدات دامی استان خوزستان و در نظر گرفتن رشد سالانه توده جمعیت گاومیش از سال ‮‭1388‬ تا سال ،‮‭1404‬ جمعیت گاومیش در سالهای مختلف براورد گردید. همچنین، با توجه به اطلاعات دریافت شده از معاونت تولیدات دامی استان، ترکیب گله در گاومیشصداری های استان بر اساس شاخصصها و ضرایب فنی محاسبه گردید. از آنجا که نیاز غذایی گروهصهای مختلف دامی به دلیل وجود شرایط فیزیولوژیکی مختلف (رشد، تولید شیر و نگهداری) متفاوت است، در نتیجه نسبت علوفه به کنسانتره نیز متفاوت است. علاوه بر رشد سالانه توده جمعیت گاومیش، روند افزایشی در تولید شیر نیز عامل دیگر در برآورد نیازهای غذایی جمعیت گاومیش است. با توجه به روند افزایشی در تولید شیر از سال ‮‭1389‬ تا ‮‭1404‬ و افزایش نیاز غذایی دام شیرده در طی این سالها، نیاز غذایی دام مولد در هر سال بطور جداگانه محاسبه گردید. با توجه به ترکیب گله در کل استان، رشد سالانه جمعیت و نیز رشد سالانه در تولید شیر، نیازهای غذایی جمعیت گاومیش طی سالهای مختلف برآورد گردید. بر این اساس، نیاز روزانه یک راس دام در میانگین ترکیب یک گله صد راسی برای ماده خشک ‭(Kg)‬، انرژی قابل متابولیسم ‭(Mcal/Kg)‬، پروتیین ‭(Kg)‬، کلسیم ‭(g)‬، کلسیم ‭(g) ‬و فسفر ‭(g) ‬به ترتیب: ‮‭64‬/،‮‭84 7‬/،‮‭5 14‬/،‮‭26/9 694‬ و ‮‭18/4‬ به دست آمد. با در نظر گرفتن احتیاجات نگهداری، مقدار تولید و شرایط پرورش در استان و نیز کسب اطلاع از نحوه تغذیه این دام در دیگر کشورها و همچنین کیفیت علوفه های موجود، میانگین درصد کنسانتره در جیره یک گله ‮‭25‬ درصد محاسبه شد. این دام قابلیت بیشتری در استفاده از مواد علوفه ای کم کیفیت و ارزان قیمت تر را دارد. به دلایل فوق، در تغذیه توده جمعیت گاومیش، ‮‭70‬ درصد از بخش علوفهصای جیره به منابع علوفهصای نیشکر (باگاس و سرشاخه نیشکر) و ‮‭30‬ درصد دیگر به طور مساوی به یونجه و ذرت علوفهصای سیلو شده اختصاص داده شد (یونجه و ذرت سیلو شده هر کدام ‮‭15‬ درصد بخش علوفهصای). جهت ارزان تر شدن جیره، بخشی از نیاز انرژی از طریق ملاس نیشکر و بخشی از پروتیین از طریق اوره تامین گردید. برای این منظور باید مقدار لازم اوره و ملاس به باگاس افزوده گردد تا مخلوط نهایی حاوی 2 درصد اوره و ‮‭10‬ درصد ملاس باشد. هم اکنون در استان خوزستان سطح زیر کشت یونجه و ذرت علوفه ای به مقداری که نیاز جمعیت گاومیش را براورده سازد نیست. به همین دلیل لازم است کشت یونجه و ذرت علوفه ای در طی سالهای برنامه با توجه به نیاز جمعیت گاومیش توسعه یابد. برای این منظور لازم است سطح زیر کشت یونجه از سال ‮‭1391‬ تا سال ‮‭1404‬ از ‮‭5365‬ هکتار به ‮‭17309‬ هکتار افزایش یابد. افزایش سطح زیر کشت برای ذرت علوفه ای در سالهای مشابه، از ‮‭53653‬ هکتار به ‮‭173089‬ هکتار خواهد بود. همانطور که قبلا ذکر شد، برای تامین احتیاجات غذایی دامها علاوه بر علوفه، جیره باید حاوی ‮‭25‬ درصد کنسانتره باشد. مقدار کنسانتره، انرژی و درصد پروتیین آن طی سالهای مختلف متفاوت بوده و روند افزایشی خواهند داشت. مقدار کنسانتره (تن)، محتوای انرژی آن ‭(ME (Mcal/Kg)) ‬و در صد پروتیین خام آن برای سال ‮‭1392‬ به ترتیب ‮‭64‬،‮‭2/113034‬ و‮‭18/49‬ و برای سال ‮‭1404‬ به ترتیب ،‮‭2/68 341024‬و ‮‭19/50‬ محاسبه گردید. کلمات کلیدی: احتیاجات انرژی و پروتیین، گاومیش، استان خوزستان، نیشکر، باگاس