بررسی علل توسعه فرسایش خندقی در حوزه آبخیز سد مارون در استان کهگیلویه و بویراحمد

فرسایش خندقی از مهم ترین چالش های تهدید کننده تهیه غذا، سلامت انسان ها و بوم نظام است و این تاثیر در مناطقی که تغییرات کاربری اراضی و اقلیم وجود دارد مشهودتر است. توسعه فرسایش آبکندی در بخش جنوبی استان کهگیلویه و بویراحمد (شهرستان دهدشت) بحدی است که ضرورت اجرای چنین طرحی را اجتناب ناپذیر می نمود. هدف از تحقیق حاضر بررسی نقش عوامل ریخت شناسی، پوشش گیاهی و بارندگی بر پیشروی خندق است. در این تحقیقات ندازه گیری رشد خندق ها در طی دو سال آبی و بعد از وقایع بارندگی ‮‭24‬ ساعته انجام شد. بدین منظور با نصب شاخص در مقاطع مختلف خندق، بعد از هر واقعه بارندگی، مشخصات ریخت شناسی و میزان پیشروی خندق اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که توسعه ی خندق به صورت غار مانند و از بخش میانی تا تحتانی در اثر لایه های سست و شکننده و وجود املاح و عناصر انحلال پذیر در این بخش و در نتیجه فروریختن سقف خندق بوده است. تحلیل نتایج نشان داد که همه عوامل نقش مهمی در پیشروی خندق داشتند، به طوریکه ضریب همبستگی ‮‭87‬ تا ‮‭92‬ درصد مشاهده شد. ترسیم نمودارهای پیشروی خندق در فاصله های مختلف از سر خندق در بعد از وقایع بارندگی نیز نشان داد که پیشروی خندق در فاصله های ،‮‭20 0‬ و ‮‭40‬ و ‮‭60‬ متر از سر خندق، بیش تر از سایر قسمت ها بوده است. همچنین وجود رس در خاک خندق های منطقه را تایید نمود، به طوری که میزان رس در لایه های ‭B ‬و ‭C ‬بیش تر از افق ‭A ‬بود که با توجه به خاصیت تورم پذیری رس و تشکیل لایه دوگانه سبب دور شدن ذرات رس از یکدیگر و در نتیجه پیشروی خندق شده است. از نتایج تحقیق چنین استنباط شد که شرایط فیزیکی و شیمیایی خاک، پوشش گیاهی و بارندگی در کندن خاک و پیشروی خندق از نظر طولی و عرضی موثر بوده است. واژه های کلیدی: پیشروی خندق، فرسایش خندقی، سد مارون، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک