اصلاح و ارزیابی تیغه های دوار برای خاک ورزی نواری در خاک های سنگین خوزستان

خاک ورزی نواری، ایجاد شیار باریک خاک ورزی شده در زمین همزمان با کشت می باشد. برای خاک ورزی نواری از ضمایم مختلفی استفاده می شود که معمولترین آنها تیغه های دوار می باشند. تیغه های دوار در خاک ورزی نواری به منظور کاهش مقاومت کششی ماشین خاک ورزی-کاشت مرکب و افزایش خرد و مخلوط شدن بقایای گیاهی با خاک مورد استفاده قرار می گیرند. ولی به دلیل استفاده از قدرت محور توان دهی تراکتور، توان مصرفی آنها بالاتر می باشد. لذا در تحقیق حاضر تیغه های دوار با هدف کاهش انرژی مصرفی در واحد حجم خاک خاک ورزی شده با اصلاح پارامترهای موثر بر نیروی برشی بهینه سازی شد. تیغه های بهینه سازی شده بر روی محور افقی واحد خاک ورزکه حرکت دوارانی خود را از محور توان دهی تراکتور ‭(PTO) ‬می گیرد، قرار گرفت. کل واحد خاک ورز در جلو خطی کار نصب شده و عملیات خاک ورزی و کشت بصورت همزمان اجرا گردید. دستگاه خاک ورز کشت نواری ساخته شده در شرایط مزرعه ارزیابی و با روشهای دیگر مقایسه گردید. این ارزیابی به صورت کرت های یک بار خرد شده در قالب بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. کرت های اصلی شامل چهار روش تهیه زمین و کشت T1 : تهیه زمین با گاوآهن برگردان دار+دیسک+ماله +کشت بوسیله خطی کار غلات، T2: تهیه زمین با دو بار دیسک عمود بر هم + ماله + کشت بوسیله خطی کار غلات، T3 : تهیه زمین با دستگاه چیزل پیلر + کشت بوسیله خطی کار غلات و T4 : تهیه زمین و کشت همزمان با دستگاه ساخته شده خاک ورز کاشت نواری بود. کرت های فرعی نیز شامل میزان بذر مصرفی گندم به مقدار ‮‭160‬‭=S‬1 ، ‮‭200‬‭=S‬2 و ‮‭240‬‭=S‬3 کیلوگرم بر هکتار بود.کلیه عملیات تهیه زمین در رطوبت مناسب و شرایط یکسان و در زمین پوشیده از بقایای گیاهی کشت قبلی (برنج) اجرا گردید. نتایج نشان داد که تیمار T4 کمترین مصرف سوخت و زمان مورد نیاز با مقادیر به ترتیب ‮‭8/6‬ لیتر بر هکتار و ‮‭1/62‬ ساعت بر هکتار را به خود اختصاص داده بود. همچنین تیمار T1 با ‮‭0/2‬ هکتار بر ساعت دارای کمترین ظرفیت مزرعه ای و تیمار T4 با ‮‭0/62‬ هکتار بر ساعت دارای بیشترین ظرفیت مزرعه ای بودند. در روش استفاده از دستگاه خاک ورز-کاشت نواری ‭(T‬4)، میزان خرد شدگی بقایا ‮‭46/47‬ بود که از لحاظ آماری با تیمار T2 تفاوت معنی دار نداشت. نتایج بدست آمده از تجزیه واریانس داده های مربوط به ارزیابی های زراعی روشن نمود که بین روش های مختلف خاک ورزی و کاشت و مقادیر بذر از نظر وزن هزار دانه، تعداد سنبله بر متر بربع، تعداد دانه در سنبله و شاخص برداشت اختلاف معنی دار وجود نداشت. ولی از نظر عملکرد دانه اختلاف بین روش های خاک ورزی و کاشت در سطح 5 درصد معنی دار بود. بیشترین و کمترین میانگین عملکرد دانه به میزان ‮‭6144‬ و ‮‭5469‬ کیلوگرم بر هکتار به ترتیب از روش های خاک ورزی-کاشت نواری ‭(T‬4) و چیزل پیلر ‭(T‬3) به دست آمد. از آنجایی که مقدار بذر مصرفی تاثیر معنی داری بر پارامترهای مختلف نداشته بود، کمترین مقدار آن یعنی ‮‭160‬ کیلوگرم بر هکتار توصیه می گردد. با توجه به نتایج به دست آمده، تیغه ‭C ‬شکل طراحی شده در این تحقیق کارایی خوبی داشته و برای انجام عملیات خاک ورزی نواری در خاک های سنگین بافت مانند استان خوزستان و همچنین پوشیده از بقایای گیاهی محصول قبلی، قابل توصیه می باشد. بر اساس نتایج به دست آمده از ارزیابی ماشین خاک ورز-کاشت نواری، استفاده از این ماشین برای کشت غلات دانه ریز در بقایای محصول قبلی و شرایط رطوبتی مناسب برای خاک ورزی (گاورو) توصیه می گردد. واژهای کلی دی: خاک ورزی نواری، کم خاک ورزی، تیغه های دوار، نیروی برشی، زاویه برش.