ارزیابی تغییرپذیری مکانی و زمانی شوری خاک در دشت ارسنجان

تعیین پراکنش مکانی و زمانی شوری خاک اطلاعاتی به دست می دهد که می تواند به صورت ویژه مکانی برای برنامه ریزی و مدیریت اراضی با هدف بهره برداری بهینه از آن مورد استفاده قرار گیرد. این پژوهش برای ارزیابی تغییرپذیری مکانی و زمانی شوری خاک در ‮‭5000‬ هکتار از اراضی دشت ارسنجان در استان فارس انجام گردید. برای دستیابی به هدف پروژه، در ‮‭185‬ نقط مطالعاتی شوری و اسیدیت خاک ‭(pH) ‬در اواسط هر چهار فصل سال در یک شبک منظم ‮‭500‬ا‮‭500‬ متر اندازه گیری شد. در نقاط مطالعاتی درصد انداز ذرات، سدیم، پتاسیم و کربن آلی خاک نیز اندازه گیری گردید. میان یابی شوری و دیگر ویژگی های اندازه گیری شد خاک در نقاط فاقد داده با روش های کریجینگ، وزن دادن عکس فاصله و کوکریجینگ، و با برازش مدل های خطی، نمایی، گوسی و کروی بر نیم تغییرنمای تجربی با ‭GIS ‬و‭+GS ‬انجام شد. برای انتخاب بهترین روش میان یابی، از روش ارزیابی متقاطع و آماره های ‭MAE‬، ‭MBE‬، ‭ME ‬و ‭MSE ‬استفاده شد. نقشه پراکنش مکانی شوری و دیگر پارامترهای خاک با بهترین روش درون یاب تهیه گردید. نتایج نشان داد ویژگی های خاک در منطق مطالعاتی دارای تغییرپذیری بالایی بودند. شوری خاک از ‮‭0/44‬ تا ‮‭11/6‬ دسی زیمنس بر متر، رس خاک از ‮‭3/4‬ تا ،‮‭42‬ سیلت از ‮‭5/8‬ تا ‮‭93/1‬ و شن از ‮‭2/4‬ تا ‮‭79‬ درصد متغی ر بود. از این رو بافت خاک در منطق دارای کلاس های مختلف بود. به غیر از مقدار پتاسیم در زمستان، بین شوری خاک و مقادیر سدیم و پتاسیم در فصول مختلف همبستگی مثبت و معنی داری در سطح یک درصد مشاهده گردید. بین ‭pH ‬خاک ها در فصول مختلف نیز همبستگی مثبت و معنی داری در سطح یک درصد وجود داشت. بین درصد انداز ذرات و کربن آلی خاک همبستگی معنی داری در سطح یک درصد وجود داشت به این صورت که رابط بین کربن آلی خاک با درصد رس مثبت و با درصد سیلت و شن منفی بود. همبستگی بین سدیم و پتاسیم مثبت و در سطح یک درصد معنی دار بود. بهترین مدل برای نیم تغییرنمای منفرد مقادیر شوری خاک در فصول مختلف، ‭pH ‬خاک در فصل پاییز، درصد رس، سدیم و پتاسیم مدل نمایی بود. بهترین مدل برای ‭pH ‬خاک در فصل زمستان و بهار کروی و در فصل تابستان بهترین مدل گوسی بود. بهترین مدل برای نیم تغییرنمای منفرد درصد سیلت و شن مدل گوسی و برای کربن آلی خاک مدل کروی بود. ویژگی های خاک به غیر از درصد سیلت مقدار اثر قطعه ای کوچک داشت. بهترین میان یاب برای ‭pH ‬خاک در زمستان و درصد سیلت روش وزن دادن عکس فاصله و برای بقیه متغی رها روش کریجینگ بود. واژه های کلیدی: تغییرپذیری مکانی و زمانی، زمین آمار، شوری خاک، دشت ارسنجان