بررسی امکان احداث سد زیرزمینی با هدف مدیریت منابع آب چشمه ها مطالعه موردی: چشمه رودخانه گرم آب ایستگاه تحقیقات گلستان

طرح پژوهشی بررسی کاربرد سدهای زیر زمینی درمدیریت منابع آب چشمه ها درحوضه رودخانه گرماب ایستگاه تحقیقات گلستان به اجرا درآمده است. حوضه رودخانه درجنوب غرب مشهد بر روی پی سنگ دگرگونی مجاورتی قرار دارد. سد از نوع رودخانه ای است و مطالعات آن بر اساس پارامترهای ساختمانی، پی سنگ، آبرفت و آب زیر زمینی انجام شده است. این پژوهش ابتدا بر اساس داده های اسنادی از منطقه آغاز گردیده و سپس با مطالعات صحرایی، ژیوفیزیک ، حفاری و نمونه گیری و انجام آزمایش های مکانیک خاک همراه و سپس نتایج بر اساس آخرین یافته های صحرایی و آزمایشگاهی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. آنالیز داده های ساختمانی و آزمایشگاهی نشان داده است که درطول رودخانه اصلی در سه محل پتانسیل ذخیره سازی آب زیر سطحی بیش از سایر نقاط وجود دارد. آنالیز انجام شده بر روی داده های ساختمانی نشان می هدکه پی سنگ ناحیه تحت تاثیر تنش های منطقه ای ومحلی است. تحلیل تنش در ساختارهای ماکروسکپی پی سنگ حداکثر جهت تنش اصلی وارده به پی سنگ را در راستای‮‭235 5‬ درجه و جهت واتنش کلی سنگ را در راستای‮‭145 5‬وقایم نشان می دهد. امتداد محورهای پیشنهادی برای سد در گزینه های مختلف به موازات جهات تنش انتخاب گردیده است تامولفه های تنش برشی به حداقل ممکن برسد. بررسی آمار داده های زمین لرزه در شعاع ‮‭200‬ کیلومتر منطقه نشان داده است که حداکثر شتاب افقی وارده به هر یک از گزینهها ‮‭35/0‬ gو حداکثر شتاب قایم وارده برابر ‮‭15/0‬ ‭g ‬میباشد. انتخاب محل سد بر اساس شاخصهای ساختمانی وزمین شناسی صورت گرفته که مهمترین آنها شامل توپوگرافی- ساختمان پی سنگ و آبرفت لیتولوژی لرزه خیزی و ژیوهیدرولوژی است. بررسی ساختمان پی سنگ و تغییرات آبرفت آشکارساخته که در سه محل انباشتگی ما سه ای مشاهده میگردد. این نقاط بعنوان محل های پیشنهادی برای مطالعات دقیق تر انتخاب گردیده اند. بررسی هر یک از گزینه ها نشان داده است که امکان ذخیره سازی آب زیر سطحی در آن با احداث سد زیر زمینی وجود دارد. و چنانچه سد از نوع غرق آبی اجرا گردد. افزایش ذخیره آبی بنحو قابل ملاحظه ای امکان پذیر است. انتخاب و اولویت بندی گزینه ها براساس پارامترهای توپوگرافی، ساختمانی، ژیوهیدرولوژی ،مقدارآب قابل استحصال ومسایل اجتماعی صورت گرفته است. گزینه 1با حجم استحصال آب‮‭147000‬ متر مکعب در سال میتواند مشکلات ناشی از کمبود آب در منطقه را برطرف سازد و چنانچه تمامی گزینه های پیشنهادی به اجرا در آید تاثیر بسیار مطلوبی در تامین آب و حفاظت از خاک، آب وافزایش پوشش گیاهی و جلوگیری از فرسایش حوضه رابه همراه خواهد داشت. بررسی های صحرایی و آنالیز نمونه های آزمایشگاهی آشکار ساخته است که منابع و مصالح ساختمانی مورد نیاز جهت اجرای پروژه در حوضه پژوهش وجود داردو میتوان با بهره گیری از آنها که در فاصله کمی از محل گزینه ها قرار دارند نسبت به تامین مصالح ساختمانی اقدام نمود. کلمات کلیدی : سد زیر زمینی ؛ مدیریت منابع آب ؛ رودخانه گرماب