تعیین میزان اثربخشی تجهیز و نوسازی اراضی و استفاده از لوله های هیدروفلوم بر راندمان و کارایی مصرف آب در استان سمنان

یکی از راه های افزایش راندمان مصرف آب، انجام عملیات تسطیح و یکپارچه سازی اراضی و استفاده از لوله های هیدروفلوم است. در برخی دشت های مهم استان سمنان مانند بیارجمند، میامی، پشت بسطام و گرمسار عملیات تسطیح و یکپارچه سازی در سطح نسبتا وسیعی انجام شده است. استفاده از لوله های هیدروفلوم در این اراضی از برنامه های بخش اجراست. به منظور بررسی میزان اثر بخشی عملیات تسطیح و یکپارچه سازی اراضی و کاربرد لوله های هیدروفلوم بر راندمان های آبیاری (راندمان انتقال، جابجایی و کاربرد آب در مزرعه) و بهره وری مصرف آب و انجام مقایسه های اقتصادی در اراضی سنتی و اراضی تجهیز و نوسازی شده، پژوهشی در سال های ‮‭1388‬ تا ‮‭1389‬ در اراضی دشت بیارجمند انجام شد. پس از انتخاب تعدادی از مزارع، بررسی ها و اندازه گیری های میدانی انجام شد. در هر سال در مزارع انتخابی، راندمان آبیاری در بخش های انتقال، انهار داخل مزرعه و راندمان کاربرد آب در مزرعه با روش های معمول در چند نوبت اندازه گیری شد. نتایج نشان داد بیشترین تلفات آب در مسیرهای انتقال بدون پوشش و انهار داخل مزرعه صورت می گیرد. تسطیح و یکپارچه سازی اراضی و کاربرد لوله های هیدروفلوم در منطقه، راندمان کل آبیاری را بیش از ‮‭30‬ درصد افزایش داده است. در این منطقه، خطوط انتقال اصلی آب در سیستم های هیدروفلوم به صورت زیرزمینی اجرا شده است. این عامل سبب استقبال بسیار خوب بهره برداران از این روش شده است. در منطقه ی مورد مطالعه، راندمان انتقال در کانال های بتنی ‮‭91/7‬ تا ‮‭93‬ درصد و در بخش هایی که انتقال آب با لوله صورت می گیرد ‮‭100‬ درصد تعیین شد. در دو مزرعه ی تسطیح و یکپارچه سازی شده که در یکی سیستم هیدروفلوم اجرا و در دیگری اجرا نشده بود، راندمان کل آبیاری به ترتیب ‮‭75‬ و ‮‭68/8‬ درصد به دست آمد (سیستم انتقال آب در این دو مزرعه از طریق شبکه زیرزمینی با لوله های پلی اتیلن انجام می شد). راندمان کاربرد آب در این دو مزرعه در چند نوبت اندازه گیری شد و مقادیر آن بین ‮‭67‬ تا ‮‭82‬ درصد بود. نتایج نشان داد راندمان های آبیاری در منطقه مورد مطالعه، نسبتا خوب و بیشتر از مقادیر ذکر شده در سطح کشور است. بررسی ها نشان داد مهم ترین دلایل بالا بودن راندمان های آبیاری در منطقه، پوشش بتنی کانال های انتقال، لوله گذاری مسیرهای انتقال آب به مزارع، پوشش انهار داخل مزرعه با پلاستیک، پوشش روی ردیف ها با پلاستیک، تناسب طول فاروها با جنس خاک و مدیریت نسبتا خوب آبیاری (زمان و مدت آبیاری) می باشد. کاربرد لوله های هیدروفلوم سبب حذف بخش زیادی از تلفات آب در منطقه شده است. در این پژوهش بررسی های اقتصادی نشان داد که اجرای سیستم هیدرفلوم به دلیل کاهش هزینه های تولید و صرفه جویی در مصرف آب کاملا اقتصادی است و در چند سال اولیه، هزینه های پروژه و درآمد ناشی از صرفه جویی آب سر به سر می شود. واژه های کلیدی: آبیاری سطحی، تسطیح و یکپارچه سازی، راندمان آبیاری، کارایی مصرف آب، لوله های هیدروفلوم