مطالعه ی تاثیر شوری آب آبیاری در رشد، عملکرد، جذب عناصر غذایی و کارآیی مصرف آب آبیاری در س ه رقم گندم

با توجه به وسعت اراضی شور، کمبود منابع آب و شور بودن اکثر آنها در استان و مخصوصا در شرق دریاچه ی ارومیه و سطح زیرکشت بالای گندم در این اراضی، تعیین ارقام متحمل به شوری و روشهای افزایش عملکرد و کارآیی مصرف آب آنها اهمیت خاصی دارد. از طرف دیگر استفاده ی بی رویه و بیش از حد از منابع آب شور نه تنها باعث افزایش عملکرد نگردیده بلکه باعث کاهش کارآیی مصرف آب و شور شدن بیش از حد خاکها و رها شدن آنها توسط زارعین نیز می گردد. به همین علت طرح حاضر با هدف تعیین رقم متحمل به شوری برای منطقه، تعیین نیاز آبی آن در شرایط شور، بررسی تاثیر شوری در جذب عناصر غذایی و غلظت یونها در نیمرخ خاک ارایه و از پاییز سال ‮‭1382‬ به مدت سه سال زراعی شروع گردید. در این آزمایش سه رقم گندم با سه نوع شوری آب آبیاری مورد مطالعه قرار گرفت. این طرح بصورت فاکتوریل با طرح پایه ی بلوکهای کامل تصادفی در 3 تکرار باجرا درآمد. سطوح مختلف شوری آب آبیاری عامل ‭A ‬و رقمهای گندم عامل ‭B ‬را تشکیل می دادند. آب آبیاری در سه سطح غیر شور، ‮‭1 5/1-5/0‬‭-I‬1 ‭(dS.m)‬، لب شور، ‮‭1 5/6-5/4‬‭-I‬2 ‭(dS.m) ‬و شور، ‮‭1 11-9‬‭-I‬3 ‭(dS.m) ‬و رقمهای گندم نیز عبارتند بودند از الوند، زر ین و ‮‭79-16‬‭-C. ‬نتایج نشان داد که از نظر عملکرد، کارآیی مصرف آب و وزن هزاردانه، تیمارهای I1 و I2 اختلاف معنی دار نداشته ولی نسبت به تیمار I3 وضعیت مطلوبتری دارند. از نظر شاخص برداشت، پروتیین دانه، پارامترهای تولید، ارتفاع بوته و طول سنبله اختلاف معنی داری بین تیمارهای شوری مشاهده نگردید. در تیمار I3 غلظت کلر دانه بطور معنی داری بیشتر از تیمارهای I1 و I2 و غلظت فسفر آن بیشتر از I1 بود. همچنین مقدار برداشت عناصر نیتروژن، پتاسیم، سدیم و کلر نیز در تیمارهای I1 و I2 بیشتر از I3 بود. از نظر عملکرد بیولوژیک، دانه و کاه و کلش، کارآیی مصرف آب و وزن هزار دانه، رقم الوند بهتر از ارقام دیگر بود. از نظر شاخص برداشت و میزان پروتیین دانه، اختلاف بین ارقام گندم معنی دار نبود. از نظر ارتفاع بوته و تعداد سنبلچه در سنبله ارقام الوند و زر ین نسبت به رقم ‮‭79-16‬‭-C ‬وضعیت بهتری داشتند. از نظر تعداد دانه در سنبله و طول سنبله رقم زرین بهتر از دو رقم دیگر بود. رقم ‮‭79-16‬‭-C ‬دارای بیشترین تعداد سنبله در متر مربع بود و رقم زر ین از این نظر کمترین مقدار را داشت. رقم الوند دارای غلظت کمتری از سدیم و کلر نسبت به دو رقم دیگر در برگ پرچم بود. در مورد غلظت عناصر غذایی دانه صرفا اختلاف بین ارقام گندم در مورد پتاسیم معنی دار بود و در این بین ارقام الوند و زر ین نسبت به ‮‭79-16‬‭-C ‬پتاسیم بیشتری داشتند. از نظر برداشت عناصر غذایی نیز رقم الوند در مورد فسفر و پتاسیم نسبت به رقم ‮‭79-16‬‭-C ‬برداشت بالایی را نشان داد و در مورد بقیه ی عناصر اختلاف معنی دار مشاهده نگردید. در بین ارقام گندم رقم الوند با داشتن کمترین ضریب حساسیت تنش، متحملترین رقم به تنش شوری بود بطوریکه در تمام محدوده های شوری مورد مطالعه ضریب حساسیت تنش آن کمتر از 1 بود. بررسی شوری نیمرخ خاک در طی سه سال آزمایش هم نشان داد که آبیاری با آب غیر شور بطور قابل توجهی شور نیمرخ خاک را کاهش می دهد و آبیاری با آب شور باعث افزایش شوری در نیمرخ سطحی خاک می شود در این میان تاثیر آبیاری با آب لب شور در تغییر شوری نیمرخ خاک بدلیل اعمال نیاز آبشویی، محسوس نبود. واژه های کلیدی : آبیاری، شوری، گندم، الوند، زرین، پارامتر تولید، عملکرد، کارآیی مصرف آب