بررسی اثرات توام نوع خاک ورزی و زمان کاربرد کود نیتروژن بر عملکرد گندم در جنوب خوزستان

خاکهای استان خوزستان به دلیل بافت سنگین، حساسیت زیادی به تراکم در لایه های پایین تر از شخم دارند. تراکم خاک باعث کاهش نفوذ عمقی ریشه و جذب مواد غذایی توسط گیاه می گردد. انجام عملیات زیرشکنی با از بین بردن لایه سخت، نفوذپذیری ریشه را بهبود می بخشد اما ممکن است آبشویی کودهای نیتروژن را افزایش دهد. این تحقیق به منظور بررسی اثرات بکارگیری زیرشکن و روشهای مختلف تقسیط کود نیتروژن بر عملکرد گندم آبی در ایستگاه تحقیقاتی شاوور در استان خوزستان به مدت دو سال و در خاک با بافت رس سیلتی انجام گردید. آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی و به روش کرت های نواری خرد شده در سه تکرار اجرا شد. کرتهای اصلی شامل چهار روش خاک ورزی: 1- گاوآهن برگردان دار+ دو بار دیسک+ ماله (2 ،‭(CT- ‬دو بار دیسک+ ماله (3 ،‭(RT- ‬زیرشکن+ دو بار دیسک+ ماله ‭(SD) ‬و 4- زیرشکن+ روتیواتور ‭(SR) ‬و کرتهای فرعی شامل چهار روش تقسیط کود نیتروژن: ‮‭50 -1‬ پایه و ‮‭50‬ در زمان ساقه رفتن (2 ،‭(N‬1- یک سوم پایه، یک سوم در زمان ساقه رفتن و یک سوم در زمان گلدهی (شاهد) (‮‭3- 70 , (N‬2 در زمان ساقه رفتن و ‮‭30‬ در زمان گلدهی ‭(N‬3) و ‮‭30 -4‬ همراه با آبیاری دوم ، ‮‭50‬ در زمان ساقه رفتن و ‮‭20‬ در زمان گلدهی ‭(N‬4) بود. نتایج نشان داد که مقاومت به نفوذ خاک در اوایل فصل رشد، در تیمارهای ‭SD ‬و ‭SR ‬کمتر بود ولی در اواخر فصل رشد این شاخص در تیمارهای مختلف در عمق های مختلف تقریبا مشابه بود. بررسی عملکرد دانه نشان داد که در زمین های دارای خاکهای با مقاومت به نفوذ بالا، میزان عملکرد دانه در روش زیرشکنی ‭(SD) ‬و شخم با گاوآهن برگردان دار ‭(CT) ‬مشابه بود ولی عملیات زیرشکنی، عملکرد دانه را نسبت به روش کم خاک ورزی (‮‭26‬ ‭(RT ‬افزایش داد. میزان مصرف سوخت و زمان در تیمار ‭SR ‬نسبت به تیمار ‭CT ‬به ترتیب به میزان ‮‭10/44‬ لیتر در هکتار و ‮‭1/04‬ ساعت در هکتار کاهش یافت. علاوه بر موارد یاد شده روشهای زیرشکنی را می توان به دلیل حذف عملیات ماخار ، حفظ بقایا و کاهش تراکم کاری در زمان کشت محصول دارای برتری دانست. از بین تیمارهای کودی، تیمار N4 (مصرف کود در چهار تقسیط در مراحل همراه با آبیاری دوم، پایان پنجه دهی و پایان ساقه رفتن به ترتیب با نسبت های ،‮‭50 30‬ و ‮‭70‬ درصد نسبت به تیمارهای دیگر دارای برتری بود و عملکرد دانه را نسبت به تیمار ‮‭20‬ ،N2 درصد افزایش داد. واژه های کلیدی: زیرشکن، خاک ورزی، نیتروژن،گندم