واسنجی و ارزیابی نرم افزار جدید ‭FAO (AquaCrop model)‬، برای مدیریت کم آبیاری در گندم تحت شرایط خشکی و خشکسالی در خوزستان

توسعه مدل های گیاهی به عنوان ابزارهای مهمی در ارزیابی اثرات کم آبی (خشکی) بر عملکرد محصول یا شبیه سازی عملکرد برای بهینه سازی مصرف آب آبیاری تحت شرایط محدودیت آب برای تولید پایدار تلقی می شوند. سازمان خواروبار جهانی ‭(FAO) ‬این نیاز را احساس نمود تا برای بهینه سازی مصرف آب و تولید پایدار محصولات زراعی یک مدل شبیه سازی برای واکنش عملکرد محصول به آب را با نام ‭AquaCrop ‬توسعه دهد. هدف از این پژوهش ارزیابی مدل یا نرم افزار ‭AquaCrop ‬برای سنجش توانایی آن در شبیه سازی رشد و عملکرد گندم نان (رقم چمران) تحت شرایط مختلف رطوبتی خاک (آبیاری) در جنوب خوزستان (اهواز) و بررسی تاثیر سناریوهای مختلف آبیاری (عمق آب مصرفی در مراحل مختلف رشد گیاه) بر عملکرد دانه بود. مدل با استفاده از داده های آزمایش های انجام شده در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان مورد واسنجی و ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که مدل با توانایی بسیار خوبی قادر است رطوبت خاک در ناحیه ریشه، رشد سایه انداز، ماده خشک اندام های هوایی و عملکرد دانه را با شاخص جذر میانگین مربعات خطا ‭(NRMSE) ‬کمتر از %‮‭10‬ شبیه سازی نماید. بررسی سناریوهای مختلف آبیاری با استفاده از نرم افزار نشان داد که در سال های مرطوب بیشترین عملکرد دانه با کاربرد چهار مرتبه آبیاری (‮‭50‬ میلی متر نیاز خالص در هر مرتبه و ‮‭200‬ میلی متر نیاز خالص در طی دوره رشد گیاه ) در مراحل کاشت، پنجه زنی، طویل شدن ساقه و گل دهی یا پر شدن دانه بدست می آید. همچنین در سال های نرمال نیز با چهار مرتبه آبیاری (‮‭200‬ میلی متر نیاز خالص در طی دوره رشد گیاه) در مراحل کاشت، طویل شدن ساقه، گل دهی و پر شدن دانه بیشترین عملکرد دانه قابل برداشت است. در صورتی که در سال های خشک بیشترین عملکرد دانه با شش مرتبه آبیاری (‮‭300‬ میلی متر نیاز خالص در طی دوره رشد گیاه) در مراحل کاشت، سبز شدن (استقرار گیاهچه ها)، پنجه زنی، طویل شدن ساقه، گل دهی و پر شدن دانه قابل استحصال است. حداقل مقدار آب خالص آبیاری مورد نیاز برای تامین نیاز تبخیری محیط و دست یابی به کارایی مصرف بالای آب در سال های مرطوب، نرمال و خشک به ترتیب معادل ،‮‭200 100‬ و ‮‭250‬ میلی متر آب خالص می باشد. واژه های کلیدی‭: AquaCrop Model‬، گندم، آبیاری، کارایی مصرف آب، خشکسالی، مدل سازی