بررسی فنی و اقتصادی نشت آب در کانال های آبیاری شهرستان داراب

در بسیاری از دشت های کشاورزی استان فارس، فاصله بین منبع آب تا مزرعه زیاد بوده که این موضوع باعث افزایش اتلاف آب در کانال های آبیاری می گردد. یکی از راه های کاهش نشت آب در کانال های آبیاری سنتی یا خاکی، پوشش نمودن بدنه کانال می باشد. در این تحقیق میزان نشت آب در کانال های آبیاری سنتی و پوشش شده در سه روستای حسن آباد، منصوریه و جنت شهر در شهرستان داراب، در سه تکرار اندازه گیری گردید. برای این کار از دو روش حوضچه ای و دبی ورودی- خروجی استفاده گردید. پوشش کانال های آبیاری مستلزم صرف هزینه در مرحله ساخت ونگهداری است و ازآنجا که دوره بهره برداری از آن بیش ازیک سال است، این کار را می توان در ردیف سرمایه گذاری های بلندمدت قرار داد. ارزیابی اقتصادی این پروژه مدارک لازم برای توجیه سرمایه گذاری در طرح های مشابه پوشش انهار را فراهم می کند. به منظور ارزیابی اقتصادی پروژه و در ابتدا با محاسبه هزینه صرف شده برای پوشش کانال، قیمت تمام شده برای صرفه جویی یک متر مکعب آب برآورد گردید. منافع این طرح شامل کاهش هزینه های لایروبی ونگهداری سالانه کانال های خاکی و ارزش آبی است که در اثر پوشش کانال صرفه جویی می شود. پس از تعیین منافع طرح، با استفاده از معیار نسبت منفعت به هزینه و نرخ بازده داخلی، اقتصادی بودن اجرای طرح آزمون گردید. نتایج این تحقیق نشان داد که پوشش نمودن کانال های آبیاری سنتی حدود ‮‭85‬ تا ‮‭97‬ درصد در شرایط مختلف، در کاهش نشت آب تاثیر داشته است. در کانال های سنتی بین 3 تا 7 درصد از دبی کانال در هر کیلومتر از طول کانال، در اثر نشت به هدر می رود که باپوشش نمودن این کانال ها، تلفات نشت به کمتر از یک درصد رسیده است. بنابراین می توان اظهار داشت که انجام پروژه های پوشش کانال تاثیر به سزایی در کاهش تلفات نشت داشته است. تفاوت مقادیر نشت اندازه گیری شده از روش دبی ورودی خروجی و روش حوضچه ای معنی دار گردید که نشان دهنده دقت کمتر روش دبی ورودی خروجی نسبت به روش حوضچه ای می باشد. بررسی های اقتصادی نشان می دهد که نرخ بازده داخلی سرمایه گذاری در پوشش کانال های انتقال آب بین 8 تا ‮‭25‬ درصد و نسبت منفعت به هزینه با نرخ تنزیل ‮‭12‬ درصد بین ‮‭0/92‬ تا ‮‭1/98‬ است. بنابراین در نرخ ‮‭12‬ درصد، اجرای پروژه در دو منطقه اقتصادی است. باکاهش نرخ تنزیل به 8 درصد، اجرای پروژه در هر سه منطقه مورد بررسی، از نظر اقتصادی مقرون به صرفه است. واژه های کلیدی: ارزیابی اقتصادی، پوشش، داراب، کانال آبیاری، نشت.