بررسی تاثیر مقادیر مختلف آب، کود نیتروژن و روش خاک ورزی بر حرکت آب و نیترات در خاک و عملکرد ذرت دانه ای

به منظور بررسی اثر مقادیر مختلف آب و کود نیتروژن بر حرکت نیترات در خاک و عملکرد ذرت دانه ای در دو روش خاک ورزی، این پژوهش در سال های ‮‭1388‬ و ‮‭1389‬ در مرکز تحقیقات کشاورزی صفی آباد دزفول در دو آزمایش مستقل، روش بی خاک ورزی و کاشت مستقیم ذرت در بقایای گندم ‭(NT) ‬و روش خاک ورزی مرسوم منطقه ‭(CT) ‬به صورت کرت های یک بار خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. سه مقدار آب آبیاری ‮‭50‬ ، ‮‭75‬ و ‮‭100‬ درصد نیاز آبی گیاه ‭( I‬‮‭50‬ ، I‮‭75‬ و I‮‭100‬) به عنوان کرت اصلی و سه سطح نیتروژن ،‮‭225 150‬ و ‮‭300‬ کیلوگرم در هکتار ‭(N‬‮‭150‬ ،N‮‭225‬ و N‮‭300‬) به عنوان کرت فرعی در نظر گرفته شدند. در هر یک از کرت ها، مقادیر آب ورودی، خروجی، غلظت نیترات و آمونیوم خاک اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که عملکرد ذرت در هر دو روش خاک ورزی در هر دو تیمار I‮‭50‬ و I‮‭75‬ گیاه تحت تنش آبی قرار گرفته و به این دلیل عملکرد و اجزای عملکرد ذرت در دو تیمار یاد شده به صورت تدریجی کاهش یافت. بنابراین، آبیاری کامل ذرت ‭(I‬‮‭100‬) در شرایط اقلیمی خوزستان توصیه شد. علی رغم 1 تا 2 آبیاری کمتر در روش‭NT‬، حجم آب ورودی بیشتری را به دلیل وجود بقایا در کف جویچه دریافت نمود. به طوری که در تیمار I‮‭100‬ ‭NT ‬و ‭CT I‬‮‭100‬ متوسط مقدار آب ورودی به مزرعه به ترتیب ‮‭1037‬ و ‮‭929/5‬ میلی متر اندازه گیری شد. از سوی دیگر بهره وری آب در دو روش یاد شده به ترتیب ‮‭0/57‬ و ‮‭0/65‬ کیلوگرم در هکتار به ازای هر مترمکعب آب مصرفی محاسبه شد. درصورتی که آب مصرفی برای تهیه زمین در خاک ورزی مرسوم منظور شود، مقادیر آب مصرفی و بهره وری آب در دو روش یکسان خواهد بود. بنابراین، با توجه به کاهش مصرف انرژی و بهبود نسبی خصوصیات فیزیکی خاک در روش بی خاک ورزی استفاده از این شیوه درکشت ذرت تابستانه در استان خوزستان و مناطق مشابه توصیه می شود. مقایسه مقادیر نیترات خاک نشان داد که روش ‭NT ‬تاثیری بر مقدار و حرکت نیترات در لایه های خاک ندارد و غلظت نیترات در سطوح مختلف آب و کود در لایه ‮‭0-30‬ سانتی متری بیش از لایه های بعدی بود (%1‭> p) ‬به طوری که در غالب موارد غلظت نیترات در لایه های ‮‭60‬ سانتی متر به بعد نزدیک به نیترات اولیه خاک اندازه گیری شد. غلظت آمونیوم خاک، کمتر از نیترات اما روند تغییرات آن در عمق های مختلف مشابه نیترات خاک بود. اگر چه به کارگیری سطوح بالاتر کود نیتروژن باعث افزایش عملکرد محصول، بهره وری آب و درصد پروتیین دانه شد، برای جلوگیری از آبشویی نیترات در مزارع کشاورزان که معمولا از آبیاری های سنگین استفاده می نمایند، اعمال مقادیر کود نیتروژنه در حد ‮‭300‬ کیلوگرم در هکتار و بالاتر برای هر دو روش خاک ورزی بایستی با احتیاط صورت گیرد. واژه های کلیدی : خاک ورزی، سطوح آبیاری، کود نیتروژن، آبشویی نیترات،ذرت دانه ای