بررسی قابلیت جنین زایی سوماتیکی با استفاده از کالوس القا شده از بخشهای هیپوکوتیل و لپه گیاه ماریتیغال ‭Silybum marianum ‬در شرایط درون شیشه ای

به منظور بهینه کردن شرایط کشت درون شیشه ای گیاه ماریتیغال برای القا کالوس و تولید کالوس های جنین زا و تاثیر ترکیبات هورمونی ، ژنوتیپ ، نوع ریز نمونه و نوع کالوس برمیزان مواد موثره ، آزمایشی با استفاده از دو ژنوتیپ مختلف (رقم اصلاح شده مجارستان و اکوتیپ برازجان) ، ریز نمونه لپه و هیپوکوتیل، محیط کشت موراشیج و اسکوک ‭(MS) ‬و تیمارهای هورمونی 4،‮‭5/2-2‬ ، 1‭) Dichlorophenoxyacetic acid ‬و 5 میلی گرم در لیتر) و ‮‭25/0‬‭) (BAP(‬6‭-Benzylaminopurin ‬و ‮‭0/5‬ میلی گرم در لیتر) در شرایط تاریکی و در قالب طرح فاکتوریل بر پایه بلوک های کامل تصادفی انجام گرفت. ضد عفونی بذرها با استفاده از محلول های‮‭20‬‭-tween ‬، اتانول ‮‭70‬ % ، آب اکسیژنه و شستشو با آب مقطر استریل انجام گرفت. جوانه زنی بذرها در محیط کشت آب و آگار بدون هورمون و در شرایط تاریکی و دمای ‮‭25‬ درجه سانتی گراد انجام شد. کالوس های تولید شده پس از‮‭30‬ روز به محیط کشت ‭MS ‬با نصف هورمون ها واکشت شدند. استخراج مواد موثره از کالوس با استفاده از محلول های پترولیوم اتر و متانول انجام شد. اجزا سیلی مارین با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی مایع با فشار بالا به اجزای تاکسی فولین ، سیلی کریستین ، سیلی دیانین ، سیلی بین و ایزوسیلی بین تفکیک شدند. نتایج تجزیه واریانس صفات قطر کالوس ، وزن تر و خشک کالوس نشان داد که شرایط بهینه القا کالوس استفاده از اکوتیپ برازجان ، ریز نمونه لپه ، 1 میلی گرم در لیتر ،‮‭42‬‭-D ‬و ‮‭0/5‬ میلی گرم در لیتر ‭BAP ‬بود. کالوس های جنین زا فقط در ریز نمونه لپه تشکیل شد. بر اساس صفات تعداد کالوس های جنین زا در هر واحد آزمایشی و تعداد جنین های سوماتیکی در هر کالوس حاصل از ریز نمونه لپه ، شرایط بهینه تولید کالوس های جنین زا استفاده از رقم مجارستان ، 5 میلی گرم در لیتر ،‮‭42‬‭-D ‬و ‮‭0/25‬ میلی گرم در لیتر ‭BAP ‬بود. نتایج تجزیه واریانس فلاونولیگنان های حاصل از کالوس ها نشان داد که رقم مجارستان مواد موثره بیشتری نسبت به اکوتیپ برازجان داشت و ریزنمونه هیپوکوتیل با کالوس های کوچک و غیر جنین زا نسبت به لپه با کالوس های حجیم و جنین زا درصد تولید مواد موثره بالایی داشتند. ضمنا مقادیر پایین هورمون های اکسین (1 میلی گرم در لیتر) وسیتوکینین (‮‭0/25‬ میلی گرم در لیتر) موثرتر از مقادیر بالای آنها در تولید مواد موثره بود. کلمات کلیدی: جنین زایی سوماتیکی، کالوس، ماریتیغال، شرایط درون شیشه ای