ارزیابی مقدماتی لاین های استخراجی از کلکسیون های گندم دوروم

در سالهای اخیراستفاده از تنوع ژنتیکی موجود در سطوح مختلف خزانه ژنی گندم بعنوان منابعی غنی جهت اصلاح و پیشبرد صفات متعدد مورد توجه قرارگرفته اند. از جمله این منابع می توان به ارقام بومی و قدیمی موجود در بانکهای ژن و کلکسیونها اشاره نمود که بعنوان سطح اول خزانه ژنی مطرح می باشند. بررسی حاضر شامل ارزیابی ‮‭82‬ لاین خالص گندم دوروم انتخابی از کلکسیون گندم های بومی بخش غلات و بانک ژن گیاهی ملی ایران در سال زراعی ‮‭1390-91‬ در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با دو تکرار بررسی شدند. در این آزمایش 3 رقم دنا، بهرنگ و زردک بعنوان شاهد استفاده شدند. هر شماره در دو خط یک و نیم متری کشت شده که در هر خط بذور یک سنبله خالص کشت گردید. این لاینهای خالص در شرایط آبی درمزرعه آزمایشی موسسه واقع در کرج مورد ارزیابی قرار گرفتند. ارزیابی ژنوتیپها در هر آزمایش در طول فصل زراعی بر اساس خصوصیات مختلفی مانند تعداد روز تا ظهور سنبله، تعداد روز تا رسیدگی، تعداد پنجه، تعداد پنجه موثر، ارتفاع گیاه، دمای کانوپی، دمای داخل و روی کانوپی، عملکرد دانه، طول سنبله، وزن سنبله، وزن هزاد دانه، تعداد دانه در سنبله و... مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج آزمایش اختلاف بسیار معنی داری برای تمام صفات در ژنوتیپ های مورد بررسی نشان داد. این موضوع به نحوی بیانگر تنوع سرشاری در ژنوتیپ های مورد مطالعه از لحاظ اکثر صفات کمی و کیفی مورد ارزیابی است. برخی از این ژنوتیپ ها منابع ارزشمندی هستند که علاوه بر داشتن صفات مناسب، تنوع سرشاری را برای اصلاح و تولید ارقام فراهم می آورند. در مدل نهایی تجزیه رگرسیون به روش گام به گام ، صفات تعداد روز تا ظهور سنبله با اثر منفی، تعداد پنجه موثر، وزن سنبله، درجه حرارت روی کانوپی ، ارتفاع بوته و زمان رسیدگی با اثرمعنی دار باقی ماندند. ضریب تشخیص تصحیح شده این مدل معادل ‮‭0/39‬ بود که بیانگر تببین حدود %‮‭40‬ از تغییرات عملکرد دانه در گندم های بومی دوروم ارزیابی شده توسط این صفات است. تجزیه خوشه ای به روش وارد بر اساس ‮‭15‬ صفت ژنوتیپ های مورد بررسی را در 5 گروه طبقه بندی نمود. تجزیه به عامل ها نیز متغیرها را در قالب 3 عامل خلاصه نمود که حدود 8/%‮‭57‬ از کل واریانس را توجیه نمودند. با استفاده از نتایج مقایسه میانگین صفات و بررسی ژنوتیپ ها در مزرعه از بین ژنوتیپ های مورد بررسی تعداد 9 ژنوتیپ که از لحاظ عملکرد دانه و سایر خصوصیات مطلوب بودند برای بررسی بیشتر انتخاب شدند. واژه های کلیدی: گندم دوروم، لاین خالص، ارقام بومی، تنوع ژنتیکی