بررسی و ارزیابی نتایج تحقیقات آبخیزداری به منظور ارایه راه کارهای مدیریت بهینه حوزه های آبخیز

سالانه میلیاردها متر مکعب آب و میلیاردها تن خاک از طریق دو پدیده سیل و فرسایش در سطح کشور از دسترس خارج می شود. حدود دو دهه از توجه خاص به رفع مسایل و مشکلات حوزه های آبخیز ایران می گذرد. پیامد این توجهات در رشد فزاینده عملیات آبخیزداری و هزینه کرد منابع مالی ملی منعکس است. در دهه گذشته بررسی و ارزیابی این گونه اقدامات، برای دستیابی به راهکارهای کاربردی در جهت مدیریت بهینه حوزه های آبخیز مورد توجه قرار گرفته است. این تحقیق با هدف بررسی نتایج طرح های تحقیقاتی انجام گرفته در پژوهشکده آبخیزداری در دهه گذشته، تحلیل و استنتاج از نتایج تلفیقی راهکارهای کاربردی به انجام رسیده است. این تحقیق که از نوع همبستگی- توصیفی می باشد، با انتخاب ‮‭26‬ طرح از ‮‭32‬ طرح تحقیقاتی و در تفکیک آن در دو دسته متمایز 1) بررسی عملکرد کلی طرح های آبخیزداری، 2) بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی طرح های آبخیزداری به انجام رسیده است. این تحقیق نشان داده است که در دو دهه گذشته، بدلیل اجرای دولتی طرح های آبخیزداری، روشن نبودن جایگاه آبخیزنشینان در برنامه و طرح های آبخیزداری و غیر عملیاتی بودن عملیات بیولوژیک و مدیریتی توسط بخش دولتی می باشد. همچنین این تحقیق نشان داده است که علی رغم تفاوت بین اهداف ملی و اهداف محلی و عدم امکان پذیری اجرای تمام و کمال طرح های آبخیزداری، درعمل، در اجرای طرح های آبخیزداری در مناطق، تغییر و اصلاح اهداف و همسویی تدریجی عملیات با اهداف محلی رخ داده است. آنچه که نتیجه قطعی این طرح ها بوده است، حجم کم و ناکافی عملیات آبخیزداری، در جهت تحقق نهایی اهداف یاد شده بوده است. بنابراین لازمست که برنامههای آبخیزداری از شکل فعلی، یعنی اجرای برنامههای انتزاعی آبخیزداری (=برنامههای دولتی) خارج گردیده و در جهت تعیین جایگاه و نقش جامعه محلی در برنامهها و قراردادن زمینه های تامین معیشت جامعه محلی حرکت کند. جهت دستیابی به این مهم، تهیه و تدوین روش شناسی توسعه مدیریت مشارکتی آبخیزداری و پایش و ارزشیابی مشارکتی با توجه به تنوع شرایط آبخیزها از دیگر الزامات برای رفع مسایل جاری می باشد. واژه های کلیدی: عملکرد، آبخیزداری، مکانیکی، بیولوژیکی، اقتصادی، اجتماعی.