اثر عدم آبیاری در مراحل مختلف رشد بر عملکرد دانه ژنوتیپ های گندم

این تحقیق با هدف ارزیابی اثر عدم آبیاری در مراحل مختلف رشد بر عملکرد دانه ژنوتیپ های گندم در دو سال زراع ی ‮‭1389-90‬ و ‮‭1391-92‬ در قالب آزمایش کرت های یک بار خردشده در قالب طرح بلوک های تصادفی با سه تکرار انجام شد. عامل اصلی تیمارهای آبیاری شامل عدم انجام آبیاری در مراحل پنجه زنی، رشد ساقه، گلدهی، رشد دانه و شاهد (ب دون مح دودیت آب) و عامل فرعی چهار ژنوتیپ گندم شامل ارقام چمران، کرخه و بهرنگ ولاین ‮‭84-12‬‭-S ‬بودند. کلیه مدیریت های مزرعه بر اساس توصیه های تحقیقاتی انجام گردید. نتایج تجزیه واریانس مرکب داده ها نشان داد که اثر سال بر عملکرد دانه و اجزا آن معنی دار نبود. اثر تیمار آبیاری بر عملکرد دانه و اجزا آن معنی دار بود، تفاوت ژنوتیپ ها برای عملکرد بیولوژیکی و تعداد دانه در سنبله و اثر متقابل تیمار آبیاریاژنوتیپ بر عملکرد دانه و اجزا آن معنی دار نبود. بیشترین و کمترین عملکرد دانه در همه ژنوتیپ ها به ترتیب در شرایط بدون محدودیت آب و عدم آبیاری در مرحله پنجه زنی بدست آمد. محاسبه شدت تنش کمبود آب بر اساس میانگین عملکرد دانه در تیمارهای مختلف آبیاری نشان داد که بیشترین شدت تنش به عدم آبیاری در مرحله پنجه زنی تعلق داشت. کاهش بیشتر عملکرد دانه در مرحله پنجه زنی را می توان به اثر تنش کمبود آب بر تعداد پنجه بارور منتسب نمود. واکنش ژنوتیپ ها نسبت به عدم آبیاری متفاوت بود، علاوه بر آن در مقایسه اثر تنش کمبود آب در مراحل مختلف رشد، دو مرحله پنجه زنی و گلدهی به شرایط کم آبی حساس تر بودند. حساس تر بودن مرحله پنجه زنی را می توان به جوان بودن گیاه و احتمالا عدم فعال شدن مکانیزم های مرتبط با تحمل تنش کم آبی و اثر تنش کمبود آب بر تعداد پنجه بارور مرتبط دانست در حالیکه حساسیت مرحله گلدهی به شرایط کمبود آب احتمالا ناشی از اثر تنش بر تکوین ساختارهای زایشی سنبله باشد. کلمات کلیدی: گندم، تنش کمبود آب، عملکرد دانه