بررسی خصوصیات کمی و کیفی توده های بومی کدو آجیلی ‭(Cucurbita Pepo L.)‬

به منظور بررسی صفات کمی و کیفی توده های بومی کدو آجیلی در استان های گلستان و آذربایجان غربی، این تحقیق در ایستگاه های تحقیقات کشاورزی گرگان و خوی در سال های ‮‭1389‬ و ‮‭1390‬ اجرا شد. در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان ‮‭12‬ توده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی و در ایستگاه خوی ‮‭46‬ توده در قالب طرح آگمنت همراه با سه شاهد عمده استان، شامل توده ی همدانی، توده ی قلمی و توده ی مشهدی مورد بررسی قرار گرفتنند. برخی صفات زراعی حایز اهمیت از جمله تعداد میوه در واحد بوته، طول و عرض میوه، وزن بذر هر میوه، وزن هزار دانه و درصد بذور پوک (توخالی) و عملکرد هر کرت مورد ارزیابی و اندازه گیری قرار گرفتند. نتایج هر منطقه به طور جداگانه مورد بررسی قرار گرفت و توده های برتر جهت انجام برنامه های خالص سازی انتخاب شدند. نتایج تجزیه واریانس مرکب دو سال آزمایش در منطقه گرگان نشان داد که بین دو سال آزمایش تفاوت معنی داری برای کلیه صفات مورد بررسی به جز وزن هر میوه وجود داشت. در سال اول آزمایش توده های چوکی ، مشهدی(آزاد شهر) و مشهدی (قلندر محله) به ترتیب بالاترین میانگین عملکرد را به خود اختصاص دادند. از لحاظ وزن هزار دانه نیز در سال اول توده کدو روغنی بالاترین وزن هزاردانه را داشت. در سال دوم آزمایش از لحاظ عملکرد دانه (آجیل) بین توده های مورد بررسی کدو آجیلی تفاوت زیادی مشاهده گردید، به طوریکه توده سید میران با تولید ‮‭1235/53‬ کیلوگرم در هکتار بالاترین عملکرد را به خود اختصاص داد و بعد از آن توده های مشهدی و چوکی قرار گرفتند. به طور کلی تفاوت معنی دار بین توده ها از نظر بسیاری از صفات نشانگر وجود تنوع ژنتیکی بین ژرم پلاسم کدو آجیلی در استان می باشد. توجه به نتایج تجزیه واریانس و مقایسه میانگین در مجموع دو سال آزمایش در خوی بر اساس میانگین دو ساله، در مجموع توده های ،‮‭22 12‬ و ‮‭28‬ بیشترین عملکرد بذر و توده های ،‮‭28 8‬ و ‮‭38‬ بیشترین وزن هزار دانه را داشتند. با توجه به نتایج تجزیه کلاستر توده ها و بر اساس میانگین دو ساله صفات در خوی تنوع زیادی بین توده های بومی کدو آجیلی از لحاظ صفات مورد بررسی وجود داشت و ‮‭46‬ توده مورد بررسی در سه گروه قرار گرفتند. توده های خوشه دوم به عنوان توده های برتر جهت کشت و انجام اصلاح مورد توجه می باشند و توده های موجود در خوشه سوم دارای صفات منفی بودند. نظر به اینکه ژنوتیپ های گروه دوم و سوم از نظر اغلب صفات حایز اهمیت کمی و کیفی، به ترتیب بیشترین و کمترین میانگین را به خود اختصاص دادند. بنابراین این توده ها می توانند بعنوان والدین مناسب جهت تهیه جوامع مناسب برای ترسیم ژنتیکی استفاده شوند. پس از ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد و بازار پسندی توده چوکی (گرگان) و توده همدانی (خوی) جهت انجام برنامه های به نژادی انتخاب شدند. واژه های کلیدی: گرگان، خوی، عملکرد، تجزیه کلاستر