تعیین اشکال ناهمواریها، خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و مینرالوژیکی شنزارهای کشور استان ایلام

اهداف اصلی این پژوهش شامل 1)-تعیین پراکنش ، مرفولوژی و درجه فعالیت 2)بررسی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی و 3) ویژگیهای دانهصبندی شنزارهای استان ایلام بود. بدین منظور از تصاویر ماهوارهصای ‭IRS ‬متعلق به کشور هند، تصاویر ‭Google Earth ‬و بازدیدهای میدانی و نمونه برداری از تپهصهای ماسهصای بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که شرایط ایجاد فرسایش و رسوب خاک در مناطق مختلف، تفاوت زیادی با هم ندارد. باد، عامل مهم و اساسی در ایجاد ناهمواریهای ماسه ای است. ریگزارهای استان ایلام در 4 نقطه در جنوب استان ،شهرستان دهلران، و بیشتر در مجاورت استان خوزستان واقع شدهصاند. چهار محدوده ماسهصای در طول یک خط تقریبا شرقی-غربی قرار داشته و به ترتیب با نامصهای زکی، ابوغویر، عین خوش و دالپری نامگذاری شده اند. مجموع مساحت ریگ های استان بالغ بر ‮‭3185‬ هکتار برآورد شده است، که ‮‭21/7‬ درصد غیرفعال، ‮‭14/13‬ درصد نیمه فعال و ‮‭64/16‬ درصد آنها فعال میباشد. از لحاظ مورفولوژیکی، مهمترین اشکال مشاهده شده شامل انواع تپهصهای بارخانی (نامتقارن،کامل، ناقص)، نبکاهای فعال و غیرفعال، تپه های عرضی و پهنه های ماسهصای است. باد غالب فرسایش دهنده در فصول گرم و خشک از جهات غرب و شمال غرب می وزد. شکل تپه ها و موقعیت مکانی آنها این موضوع را تایید می کند بطوریکه نگاه شیب تند تپهصها(پرتگاهها) بسوی شرق تا شمال شرق است. بر اساس نتایج مطالعات آزمایشگاهی نمونهصها، ‭pH ‬ماسه زارصها مابین ‮‭7/8‬ تا ‮‭8/1‬ و مقدار‭EC ‬حدود ‮‭0/27‬ میلی موس بر سانتیمتر است که جز ماسه زارهای غیر شور قرار گرفتند. آزمایشات دانه بندی با استفاده از الک های استاندارد نشان داد قطر غالب ذرات بین ‮‭200‬ تا ‮‭250‬ میکرومتر بوده و نتایج حاصل از نرم افزار ‭GRADISTAT ‬بیانگر این نکته است که دانه ها در حد ‭fine sand ‬تا ‭Medium sand ‬بوده و بطور کلی میصتوان گفت جورشدگی دانه ها در ماسهصزارهای استان در حد متوسط خوب و کج شدگی آنها نیز در حد متقارن ‭(Symmetrical) ‬میصباشد. بررسی مورفوسکوپی نمونه ها نشان می دهد که بیشترین درصد ذرات ماسه ای حاصل از فرسایش آبی است. در بیشتر نمونه ها ذرات ماسه به شکل زوایای ساییده شده ( فرسایش کم) و ساییده نشده مشاهده میصشود که حاکی از فاصله نسبتا کم بین محل برداشت و رسوب گذاری است. بنابراین منشا و محل برداشت غالب ذرات، مخروط افکنه ها، آبراهه ها، مسیلصها و اراضی کشاورزی اطراف ریگ ها است. کلمات کلیدی : شنزار ، فرسایش بادی ، تپه ماسه ای، دهلران، استان ایلام