تعیین مناسب ترین شاخص های ارزیابی وضعیت قابلیت استفاده پتاسیم خاک و توصیه کودی پتاسیم

مجموعه تحقیقات انجام گرفته در ایران بر روی نیاز پتاسیمی گیاهان، نحوه تامین پتاسیم مورد نیاز گیاهان از خاک، سرعت عرضه و جذب پتاسیم، تغییر شکل پتاسیم در خاک، بهترین عصاره گیرها و حدود بحرانی و کفایت پتاسیم قابل جذب در خاک موید این نکته است که هم اکنون روشی جامع و مانع که بتواند ارزیابی صحیح و قابل اطمینانی از میزان پتاسیم قابل جذب خاک در شرایط مختلف خاک، گیاه و اقلیم ارایه دهد، معرفی نگردیده است. لذا روش معمول ارزیابی وضعیت پتاسیم قابل جذب در هر خاک که تنها بر پایه عصاره گیری به کمک محلول نرمال و خنثی استات آمونیوم استوار است، نسبت به شرایط مختلف خاک و اقلیم، حساسیت لازم را نداشته و بنابراین توصیه های انجام گرفته بر اساس نتایج این روش بعضا ناکارآمد و دور از نیاز واقعی گیاهان بوده است. با توجه به این خلاها، تحقیق حاضر به نحوی طراحی گردید تا با در نظر گرفتن مجموعه اطلاعات حاصل از تحقیقات گذشته و نتایج سایر پروژه های انجام شده در زیر طرح پتاسیم از طرح "افزایش کارایی کودهای پرمصرف و نقش گوگرد و منیزیم در افزایش عملکرد و بهبود کیفیت گندم، روشهای مختلف ارزیابی وضعیت پتاسیم قابل تبادل خاک و توصیه کودی را به منظور انتخاب بهترین روش مقایسه نماید. به منظور بررسی تاثیر سطوح مختلف کود پتاسیم بر عملکرد کاه و دانه گندم، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی ‭(RCBD) ‬با چهار تیمار در چهار تکرار در دو منطقه کرج (ایستگاه تحقیقات خاک و آب) و گلستان (مزرعه زراعی در شهرستان بندرگز) طی سال ‮‭1388‬ انجام شد کودهای نیتروژن و فسفر مورد نیاز براساس آزمون خاک مورد آزمایش در هر منطقه از منابع اوره و سوپرفسفات تعیین و فسفر هنگام کشت و اوره در سه تقسیط هنگام کشت و در زمان پنجه زنی و ساقه رفتن گیاه گندم به خاک اضافه شد. تیمارهای پتاسیم از منبع سولفات پتاسیم به ترتیب زیر در چهار سطح هنگام کشت اعمال گردید: کرج: ‮‭120‬ ‭=T‬4= ‮‭360‬، T3=‮‭240‬، T2 و 0 ‭= T‬1 کیلوگرم در هکتار گلستان: ‮‭150‬ ‭=T‬4= ‮‭450‬، T3=‮‭300‬، T2 و 0 ‭= T‬1 کیلوگرم در هکتار مقایسه نتایج مربوط به تیمارهای پتاسیم در دو استان گلستان و کرج نشان داد که تیمارها از نظر صفات مورد بررسی گیاه (وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد کل، غلظت پتاسیم کاه و دانه) در سطح 5 درصد تفاوت معنی داری با یکدیگر نداشتند. در کل، صفات مورد بررسی گیاه گندم در خاک گلستان بالاتر از کرج بود. در کرج بالاترین میانگین غلظت پتاسیم کاه و دانه (به ترتیب ‮‭2/11‬ و ‮‭0/63‬ درصد) از تیمار T3 به دست آمد. همچنین در این تیمار، میزان کل جذب پتاسیم دانه و کاه توسط گیاه (میانگین ‮‭121/5‬ کیلوگرم در هکتار)، پتاسیم قابل جذب در خاک پس از برداشت (میانگین ‮‭247‬ میلی گرم در کیلوگرم) و مقدار پتاسیم قابل جذب آزاد شده توسط خاک بالاترین مقدار را به خود اختصاص داد. در گلستان، بالاترین میانگین غلظت پتاسیم کاه و دانه (به ترتیب ‮‭2/35‬ و ‮‭0/64‬ درصد) از تیمار T4 به دست آمد. میانگین پتاسیم قابل جذب در خاک پس از برداشت و میزان کل جذب پتاسیم توسط گیاه نیز به ترتیب با میانگین های ‮‭127‬ میلی گرم در کیلوگرم و ‮‭243‬ کیلوگرم در هکتار در تیمار T4 نسبت به سایر تیمارها بالاتر بود. اما از نظر مقدار پتاسیم قابل جذب آزاد شده توسط خاک، بالاترین میانگین مربوط به تیمار شاهد بود. بررسی نتایج نشان داد بالاترین میزان پتاسیم قابل جذب در خاکهای پس از برداشت، در کرج مربوط به تیمار T3 و در گلستان مربوط به تیمار T4 (با میانگین های ‮‭247/5‬ و ‮‭127/3‬ میلیصگرم در کیلوگرم) بود. لازم به ذکر است هرچند به دلیل کاهش تعداد مناطق اجرا، دستیابی به یک شاخص قابل اعتماد برای ارزیابی دقیقتر وضعیت پتاسیم قابل استفاده گیاه در خاک و توصیه کود پتاسیمی بر اساس آن، محقق نگردید، اما حداقل نتایج این تحقق نشان داد مقدار پتاسیم قابل جذب موجود در خاک نمی تواند به تنهایی شاخص مناسبی برای اظهار نظر در رابطه با کمبود یا کفایت پتاسیم قابل عرضه به گیاه باشد. واژه های کلیدی: پتاسیم قابل جذب- شاخصهای ارزیابی- توصیه کودی- گندم