بررسی تکمیلی زیست شناسی زنجرک خرما

زنجرک خرما ‭Ommatissus lybicus Bergevin ‬یکی از آفات کلیدی درختان خرما در ایران است. کنترل شیمیایی در مناطق طغیانی آفت، رایج ترین روش کنترل است. هدف از این تحقیق بررسی مجدد زیست شناسی این آفت در شرایط مختلف اکولوژیکی است تا ضمن مرور یافته های گذشته، در صورتی که تغییراتی رخ داده است بررسی گردد برای این منظور نخلستان های آلوده که عملیات سم پاشی در آنها انجام نمی گرفت در سه استان کرمان، بوشهر و خوزستان انتخاب گردیدند. تغییرات فصلی جمعیت پوره و حشره کامل زنجرک خرما و دشمنان طبیعی بررسی گردید. همچنین رفتار تخم گذاری و تغییرات فصلی جمعیت تخم بر روی پاجوش ها و محور خوشه بررسی شد. رفتار تحرک پوره ها نیز در ساعات مختلف روز مطالعه شد. این تحقیقات طی سال های ‮‭90‬ و ‮‭91‬ به مدت 2 سال انجام شد. نتایج بررسی ها نشان داد که تعداد نسل در استان های کرمان، بوشهر و خوزستان دو نسل است که میزان جمعیت در نسل دوم در بوشهر بسیار پایین بود. بررسی نتایج نشان داد که بسته به شرایط آب و هوایی، در هر سه منطقه ظهور پوره ها در نسل زمستانه از اواخر اسفند در بوشهر تا نیمه اول اردیبهشت در خوزستان متغیر است. در نسل تابستانه نیز ظهور پوره ها از اوایل مرداد تا نیمه شهریور آغاز شد. حشرات کامل در نسل زمستان ه از اواخ ر اردیبهشت در ه ر س ه استان ظاهر ش دن د. اوج حضور آنها نیز در اواخر خرداد رخ داد. ب ررسی رابطه همبستگی میان دشمنان طبیعی از راست ه ه ای دوب الان، کفشدوزک ه ا و بال غشاییان و جمعیت پوره و حشره کامل زنجرک خرما نشان داد که در هر دو سال بین جمعیت پوره و جمعیت هر سه راسته همبستگی مستقیم وجود داشت اما همبستگی با جمعیت حشرات کامل مشاهده نشد. نتایج حاصل از بررسی محل تخمگذاری نشان می دهد که زنجرک خرما روی میوه ها و محور خوشه (اسپادیکس) تخم گذاری نمی کند. اما روی رگبرگ اصلی و سطوح بالایی وپایینی برگچه های خرما تخم گذاری انجام می شود. حداکثر درصد تفریخ تخم ها در استان کرمان ‮‭91‬/%‮‭90‬ و ‮‭18‬/%‮‭91‬ به ترتیب در نسل اول و دوم برآورد شد در حالی که در استان بوشهر حداکثر درصد تفریخ تخم های زمستانه ‮‭96‬/%‮‭63‬ و در تخم های تابستانه ‮‭29‬/%‮‭74‬ برآورد شد. شمارش تخم ها در هر دو نسل نشان داد که بیشترین میزان تخم روی سطح فوقانی برگچه ها گذاشته شد به طوری که ‮‭69‬/%‮‭65‬ از تخم ها روی سطح بالایی برگچه ها، ‮‭63‬/%9 روی سطح پایینی و ‮‭62‬/%‮‭28‬ روی محور برگچه ها قرار داشتند. میزان تخم گذاری روی برگ های جوان (9/%‮‭52‬) بیشتر از برگ های پیر (‮‭47/09‬) بود که با توجه به سهم عمده برگ های پیر یا همان برگ های پایینی هرس آنها قابل توصیه است. در هر دو نسل پوره ها در ساعات گرم روز در قاعده برگ های جوان، لابه لای الیاف و روی پاجوش ها به سر می برند. مبارزه لکه ای در این زمان ها برای انهدام جمعیت بالایی از پوره های آفت در روی تک درخت ها و در مناطقی که باغ شهر (مانند بم) هستند، توصیه می شود. زمستانگذرانی آفت در استان بوشهر علاوه بر تخم، پوره و حشره کامل نیز هست، در برنامه های مدیریتی آفت در این استان باید این نکته مدنظر قرار گیرد. واژه های کلیدی: زنجرک خرما، زیست شناسی، تغییرات فصلی جمعیت