بررسی تنوع ژنتیکی، سازگاری، انتخاب و معرفی مناسب ترین ژرم پلاسم برخی از گونه های جنس ‭Thymus (‬مرکزی)

جنس ‭Thymus ‬متعلق به خانواده ‭Lamiaceae ‬بوده و تقریبا ‮‭215‬ گونه مختلف از آن در سراسر جهان یافت می شود این جنس در ایران ‮‭14‬ گونه گیاه معطر و چند ساله دارد که از میان آنها 4 گونه انحصاری ایران هستند.گونه های مختلف آویشن در صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی استفاده متنوعی دارند. این تحقیق به منظور تعیین و معرفی مناسب ترین اکسشن برخی گونه های این جنس در ایستگاه تحقیقات گیاهان دارویی علی آباد- اراک طی سالهای ‮‭1386‬الی ‮‭1390‬ اجرا گردید. بذور ‮‭74‬ اکسشن گونه های مختلف آویشن دریافت شده از بانک ژن منابع طبیعی ایران دریافت شد و در جی فی پات و سپس در گلخانه کشت و حدود اوایل سال ‮‭1388‬ نشا های گلدانی در زمین اصلی در فواصل روی ردیف و بین ردیف ها یک متر و با سیستم آبیاری قطره ای کشت گردیدند. درصد استقرار بوته ها، قطرهای بزرگ و کوچک و مساحت تاج پوشش، ارتفاع گیاه، مراحل فنولوژی، وزن خشک اندام های هوایی، درصد اسانس و ... اندازه گیری و ثبت گردید. بررسی داده ها نشان داد، نمونه های ،‮‭74‬ ،‮‭63‬ ،‮‭27‬ ،‮‭58 6‬ و ‮‭16‬ زودتر از سایر نمونه ها مرحله گلدهی را شروع کردند. نمونه های ‮‭42‬ از ‮‭41‬ ، ‭T.daemensis ‬از ‭T. lancifolius ‬و نمونه های،‮‭74 54‬و‮‭31‬ دیر گل تر از سایرین بودند. بیشترین درصد اسانس درنمونه های ‮‭73‬‭(T.migricus) ‬از آذربایجان غربی- سلماس با %‮‭88.2‬و نمونه های ‮‭72‬‭(daenensis T.) ‬از مرکزی اراک و با %‮‭5.2‬ وکمترین درصد اسانس در نمونه های 2 ‭(T.transcaucasicus)‬، ‮‭14‬‭(T. pubecsen) ‬با کمتر از ‮‭34‬/%0مشاهده شد. بیشترین وزن خشک در نمونه های ‮‭38‬ ‭daenensis T. ‬، ‮‭63‬ ‭T.vulgaris ‬و ‮‭18‬ ‭T.transcaucasicus ‬به ترتیب با ،‮‭2273 2988‬ و ‮‭1526‬ کیلوگرم در هکتار مشاهده شد. کمترین وزن خشک در نمونه های ‮‭73‬‭( T.migricus ) ‬با ‮‭95‬ کیلو گرم در هکتار و نمونه شماره ‮‭47‬‭( h.kotschaynus) ‬با ‮‭174‬کیلوگرم مشاهده شد. بالاخره بیشترین میزان اسانس در سال ‮‭1390‬ در نمونه های ‮‭38‬ ‭T.daenensis ‬، ‮‭63‬ ‭T. Vulgaris ‬و ‮‭61‬ ‭T.lancifolius ‬با ‮‭44‬.،‮‭74.38 12‬ و ‮‭46.21‬ کیلوگرم در هکتار به ثبت رسید در نهایت با ارزیابی صفات مهمی همچون میزان و درصد اسانس و وزن خشک تولیدی می توان نمونه های ‮‭38‬ ‭T.daenensis ‬، ‮‭63‬ ‭T. vulgaris ‬و ‮‭61‬ ‭T.lancifolius ‬، ‮‭18‬ ‭T.transcaucasicus ‬برتر از سایر نمونه ها دانست. همچنین تنوع بالای ترکیبات اسانس گونه های آویشن امکان گزینش توده هایی از این جنس با فعالیت های بیولوژیکی خاص جهت کاربرد در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی- بهداشتی را امکان پذیر ساخته و اهمیت اقتصادی این گیاه دارویی را بیش از پیش آشکار می سازد. کلمات کلیدی:آویشن، تنوع ژنتیکی، سازگاری، اراک، بانک ژن منابع طبیعی