بررسی میزان نفوذ آب در بستر رودخانه های منتخب استان خراسان رضوی

بخشی از جریان آب رودخانه ها در حین حرکت به بستر رودخانه نفوذ می نماید. میزان آب نفوذیافته، به ویژگی های مختلف رودخانه بستگی دارد. همواره این سوال برای مدیران و کارشناسان بخش آب کشور مطرح بوده که از میزان آب در حال جریان در یک رودخانه، چه مقدار آن به بستر رودخانه نفوذ کرده و در صورت فراهم بودن سایر شرایط، آبهای زیرزمینی را تغذیه می کند؟ در این ارتباط تعدادی از رودخانه های حوضه آبریز کشف رود خراسان شامل ارداک، رادکان، فریزی، زشک (شاندیز) و گلستان، واقع در شمال ارتفاعات بینالود و جنوب ارتفاعات هزار مسجد، انتخاب شده و با اندازه گیری مستقیم جریان در دبی های مختلف با دستگاه سرعت سنج (مولینه) در طول بهار سالهای ،‮‭89 88‬ و ،‮‭90‬ در ابتدا و انتهای بازه ای واقع در ابتدای مخروطافکنه پایین دست حوضه آبریز هر یک از رودخانه های یادشده، میزان نفوذ آب به بستر رودخانه ها با استفاده از تفاضل مقادیر دبی در ابتدا و انتهای بازه، محاسبه گردید. با برداشت پروفیل طولی ومقاطع عرضی و اجرای مدل ‭HEC-RAS‬، مقادیر سطح نشت و محیط خیس شده در هر یک از بازه ها تعیین گردید. رابطه نمایی معنی داری بین مقادیر درصد نفوذ و متغیرهای دبی در ابتدای بازه و محیط خیس شده بازه در هر کیلومتر طول بستر برای رودخانه های مورد بررسی بدست آمد. نتایج نشان داد با افزایش دبی، میزان درصد نفوذ در هر کیلومتر طول بستر کاهش می یابد. هم چنین میزان شدت نفوذپذیری از غرب به شرق به ترتیب در رودخانه فریزی بیشترین و در رودخانه گلستان، کمترین مقدار است. با توجه به مقادیر نفوذ بدست آمده برای هر کیلومتر بستر، توسعه رابطه ای نمایی و مستقل از محیط خیس شده بستر، به فرم برای برآورد میزان دبی کاهش یافته در هر نقطه از مسیر هریک از رودخانه های یادشده، از نتایج دیگر این تحقیق است. واژه های کلیدی: تلفات انتقال، نفوذ، خراسان، کشف رود، مدل ‭HEC-RAS