بررسی الگوی استفاده از اراضی در استان های مرکزی ایران

نوع کاربری اراضی و مدیریت آن، عوامل بسیار مهمی در فرسایش و رسوب دهی حوزه های آبخیز می باشند که به دلیل کم توجهی به این موضوع، در شرایط کنونی مقدار فرسایش خاک و تولید رسوب در حوزه های آبخیز ایران شرایط خوبی ندارد. از سوی دیگر، عدم رعایت تناسب و قابلیت در کاربری اراضی، موجب افزایش هزینه های تولید در این مناطق شده است. بنابراین، بررسی ارتباط بین تغییرات ایجاد شده در کاربری های مختلف و پیامدهای آن در راستای مدیریت صحیح و بهینه آنها، ضروری به نظر می رسد. در این پژوهش که در دو استان تهران و مرکزی صورت گرفت، انواع مختلف مدیریت اراضی، به هم راه درآمد خالص ناشی از آن مشخص و میزان فرسایش و رسوب دهی، در هر یک از آن ها محاسبه و به عنوان داده های ورودی مورد استفاده قرار گرفت. به منظور رسیدن به توسعه و به کارگیری روشی به منظور ترسیم الگوی بهینه استفاده از اراضی برای حداقل فرسایش و رسوب و افزایش درآمد کاربران با استفاده از مدل برنامه ریزی چند هدفی متناسب با شکل توابع هدف و محدودیت ها گزینه های بهینه تعیین و ارایه شد. تعیین سطح بهینه کاربری ها در این پژوهش با استفاده از مدل برنامه ریزی خطی در سه گزینه وضعیت کنونی کاربری ها، وضعیت کنونی کاربری ها هم راه با اعمال مدیریت و وضعیت استاندارد کاربری ها صورت گرفت. نتایج نشان داد سطح کاربری ها در حال حاضر برای کمینه کردن فرسایش و بیشینه کردن سوددهی، بهینه نبوده و مدیریت خوبی در آن ها اعمال نمی شود و در نتیجه برای رسیدن به شرایط بهینه نیازمند تغییرات است. نتایج حاصل از بهینه سازی در گزینه یک و دو، تاکید بر کاهش مساحت اراضی زراعت آبی و افزایش اراضی باغی دارد و در گزینه سه تاکید بر کاهش مساحت اراضی زراعت آبی، مراتع و افزایش اراضی باغی دارد. هم چنین، نتایج نشان داد بعد از بهینه سازی، در گزینه یک، میزان رواناب و رسوب به ترتیب ‮‭0/39‬ و ‮‭0/43‬ درصد کاهش و میزان سوددهی‮‭7/6‬ درصد افزایش، در گزینه دو، رواناب سطحی، فرسایش و رسوب به ترتیب ‮‭36/71‬ و ‮‭21/85‬ درصد کاهش و میزان سوددهی ‮‭35/02‬ درصد افزایش و در گزینه سه میزان رواناب و رسوب به ترتیب‮‭73/03‬ و ‮‭36/15‬ درصد کاهش و میزان سوددهی ‮‭68/07‬ درصد افزایش می یابد. در استان مرکزی در صورت بهینه سازی کاربری اراضی، میزان فرسایش در وضعیت فعلی، ‮‭1/27‬ درصد، در وضعیت اعمال مدیریت اراضی ‮‭18/69‬ درصد و در وضعیت استاندارد ‮‭26/93‬ درصد کاهش می یابد. همچنین، میزان درآمد خالص سالانه در وضعیت فعلی، ‮‭18/56‬ درصد کاهش می یابد؛ اما در وضعیت اعمال مدیریت اراضی ‮‭48/01‬ درصد و در وضعیت استاندارد ‮‭220/07‬ درصد افزایش خواهد یافت. واژه های کلیدی: آنالیز حساسیت، استان های مرکزی ایران، برنامه ریزی خطی، بهینه سازی، کاربری اراضی، مدیریت اراضی