بررسی خصوصیات رویشگاه ها و پراکنش گونه های مختلف جنس تیموس در ایران (آذربایجان شرقی)

به منظور بررسی خصوصیات رویش گاه ها و پراکنش گونه های مختلف جنس آویشن ‭(Thymus) ‬در استان آذربایجان شرقی تحقیقی در طی سال های ‮‭1386-1389‬ انجام شد. در این تحقیق ضمن انجام پیمایش های صحرایی در مناطق مختلف و بررسی وضعیت فعلی، پراکنش و تراکم گونه ها ار طریق پلات های نمونه برداری همراه با بررسی برخی ویژگی های اکولوژیک از جمله ویژگی های توپوگرافی منطقه شامل ارتفاع، شیب، جهت و برخی فاکتورهای خاک همراه با جمع آوری و ثبت اطلاعات هواشناسی انجام شد. طبق نتایج به دست آمده در استان آذربایجان شرقی،گونه های متعدد جنس آویشن اغلب از پست ترین مناطق در کناره های رود ارس (در ارتفاع ‮‭400‬ متر) تا بلندترین نقطه در کوهستان سبلان (در ارتفاع ‮‭3350‬ متر) مشاهده شدند. این گونه ها در اغلب مناطق استان هم چون مناطق کوهستانی سبلان، سهند، مورو ، بزقوش، میشو، قره داغ، کیامکی،کسبه و مناطق اطراف ورزقان و میانه مشاهده گردید و از سایر مناطق استان مثل جزیره اسلامی نیز موارد زیادی بررسی گردید. در این مطالعه ارتفاع، شیب، جهت جغرافیایی و خصوصیات خاک رویش گاه های آویشن تعیین شد. فرم رویش گونه های آویشن، مراحل فنولوژیک آن ها و نیز مجموعه گونه های همراه مشخص گردید. تعداد نمونه های گیاهی ناشناس که جهت شناسایی دقیق تر به هرباریوم انتقال داده شدند بالغ بر حدود ‮‭300‬ نمونه هرباریومی گردید. سایت های انتخابی آویشن در این استان شامل: اسپیران، ورزقان، مرند، میانه، آینالو، دوقرون، بزقوش و سهند می باشند. گونه های آویشن در رویش گاه اسپیران در ارتفاع ‮‭2300‬ متر از سطح دریا و در دامنه شیب ‮‭30‬ تا ‮‭45‬ درصد غربی، در رویش گاه ورزقان در ارتفاع ‮‭2300‬ متر از سطح دریا و در دامنه شیب ‮‭15‬ تا ‮‭25‬ درصد غربی، در رویش گاه میانه در دامنه ارتفاعی ‮‭1500‬ تا ‮‭1250‬ متر از سطح دریا و در شیب شمالی ‮‭30‬ تا ‮‭50‬ درصد، در رویش گاه مرند در ارتفاع ‮‭1868‬ متر و شیب 7 تا ‮‭12‬ درصد شمالی، در رویش گاه آینالو در ارتفاع ‮‭1868‬ متر و شیب ‮‭10‬ تا ‮‭15‬ درصد شمالی و در رویش گاه دوقرون در ارتفاع ‮‭2650‬ متر و در دامنه شیب ‮‭35‬ تا ‮‭55‬ درصد شمال تا شمال شرقی مشاهده شدند. نتایج مربوط به خصوصیات خاک در 8 سایت مطالعاتی حاکی از آن است که گونه های آویشن در خاک هایی با بافت متوسط با ‮‭2/6‬ ‭pH ‬تا ‮‭7/9‬ و ‮‭5/0‬ ‭EC ‬تا 1‭ds/m ‬می رویند. خاک این سایت ها از لحاظ هدایت الکتریکی و میزان رس اختلاف معنی داری ندارند. ولی در سایر ویژگی های خاک که در این پژوهش بررسی گردید دارای اختلاف معنی داری می باشند. مطالعه ریشه گونه های مورد بررسی نشان داد که گونه های ‭Thymus fedshenkoei ‬و ‭Thymus fallax‬در رویش گاه اسپیران با ‮‭43‬ سانتی متر دارای بیش ترین طول ریشه و گونه های ‭Thymus transcaucasicus ‬و ‭Thymus kotshyanus var eriophorus ‬در رویش گاه دوقرون دارای بیش ترین گسترش عرضی ریشه می باشند. واژه های کلیدی: گیاهان دارویی، آویشن، پراکنش، خاک، ریشه، فنولوژی، آذربایجان شرقی