تجزیه ژنتیک مقاومت به زنگ زرد در تعدادی از ارقام و لاین های امیدبخش برنامه های به نژادی اقلیم های گرم و مرطوب شمال و گرم و خشک جنوب

به منظور بررسی توارث پذیری و نحوه عمل ژن های مقاومت به زنگ زرد گندم در مراحل گیاهچه ای و گیاه کامل تعداد 5 لاین و رقم منتخب از برنامه های به نژادی اقلیم های شمال و جنوب مورد بررسی قرار گرفتند. ابتدا در شرایط گلخانه ای ارقام و لاین های مورد نظر با بیش از سی پاتوتایپ زنگ زرد مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد در بین ارقام و لاین های مورد بررسی رقم افلاک دارای مقاومت گیاهچه ای و چهار لاین دیگر دارای مقاومت در مرحله گیاه کامل بودند. به منظور مطالعه نحوه ی توارث مقاومت به زنگ زرد و نحوه ی عمل ژن ها در رقم افلاک، نسل های F1 ، F2 ، F3 ،‭BC‬1 و ‭BC‬2 حاصل از تلاقی این رقم مقاوم با رقم حساس ‭Avocet "S" ‬به همراه والدین در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در گلخانه کشت و با نژاد ‮‭230‬E‮‭158‬‭A+‬مایه زنی و ارزیابی گردید در این بررسی اجزای مقاومت شامل ، دوره کمون، تیپ آلودگی، اندازه جوش و تعداد جوش بود. تجزیه واریانس اختلاف معنی داری را برای تمام صفات بین نسل ها نشان داد. اثر غالبیت ژن ها مهم ترین عامل ژنتیکی در کنترل صفات مورد بررسی شناخته شد. متوسط توارث پذیری عمومی برای صفات مختلف بین ‮‭94‬ تا ‮‭99‬ درصد و توارث پذیری خصوصی بین ‮‭49‬ تا ‮‭62‬ درصد برآورد گردید. همچنین به منظور بررسی ژنتیک مقاومت به زنگ زرد در مرحله گیاه کامل نسل های نسلهای F1 ، F2 ، F3 حاصل از تلاقی پنج رقم و لاین مقاوم افلاک، ‮‭84-14‬‭-C.B‬‮‭338 , C.B‬‮‭227‬، ‭S-‬‮‭4-83‬، ‭S ‬با رقم حساس ‭Avocet s ‬در شرایط مزرعه در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با دو تکرار در ساری و زرقان کشت و ارزیابی گردید.صفات شدت وتیپ آلودگی یادداشت برداری وسپس ضریب آلودگی بیماری‭(CI) ‬محاسبه گردید. تجزیه میانگین وواریانس نسل ها برای صفت مورد نظر انجام و نتایج نشان داد که تفاوت معنی داری بین نسل های داخل همه تلاقی ها از نظر ضریب آلودگی وجود دارد. مطالعه نحوه عمل ژن با استفاده از تجزیه میانگین نسل ها نشان داد که علاوه بر اثرات افزایشی وغالبیت، حداقل یک نوع اثر اپیستازی نیز نقش مهمی در کنترل صفت ضریب آلودگی نسبت به زنگ زرد دارد. اگرچه هر دو نوع اثر افزایشی و غالبیت در کنترل صفت دخالت داشتند ولی توجه به نتایج بدست آمده از تجزیه واریانس نسل ها نشان داد که واریانس افزایشی نسبت به واریانس غالبیت نقش مهمتری در کنترل صفت داشته است. میزان توارث پذیری عمومی در هر چهار تلاقی محاسبه شد که بطور کلی بازه ای بین ‮‭0/83‬ تا ‮‭0/99‬ داشت. واژه های کلیدی: گندم، زنگ زرد، مقاومت، وراثت پذیری