بررسی مزارع بذری سیب زمینی از نظر وجود بیماری های فیتوپلاسمایی

به دنبال ارایه گزارش های متعدد از مشاهده علایم بیماری های فیتوپلاسمایی از جمله پرولیفریشن ، جارویی شدن و زردی بوته در بازدید های مزرعه ای از جانب همکاران معاونت کنترل بذر موسسه و قرارداشتن عوامل فیتوپلاسمایی در فهرست بیماریهای مهم از نظر استاندارد های سلامت بذر سیب زمینی، طرح تحقیقاتی حاضر جهت آگاهی از میزان فیتوپلاسما های همراه با بیماری در مزارع بذری سیب زمینی ارایه و اجرا شد. در این تحقیق در طی سال های ‮‭88‬ و ‮‭89‬ ، از ‮‭36‬ مزرعه بذری سیب زمینی دراستان های اصفهان ، زنجان، چهار محال بختیاری، مازنداران ( فیروزکوه)، همدان ، کردستان و همچنین ‮‭12‬ مزرعه غیر بذری در کردستان ، تبریز و اصفهان بازدید شد و از بوته های سیب زمینی با علایم شبه جارویی ، زردی ، کوتولگی، سر ارغوانی، ساقه ها و برگ ها وساقه های راست و ایستاده و غده های هوایی روی ساقه، نمونه برداری شد. همچنین تعداد ‮‭40‬ نمونه بذری از مناطق مختلف تولید بذر سیب زمینی نیز به آزمایشگاه فرستاده شد. علاوه بر آن غده های بذری مربوط به 2 سال از آزمایشات پست کنترل از نظر وجود جوانه مویی مورد ارزیابی قرار گرفت. وقوع علایم اختصاصی سر ارغوانی در مزارع بذری بسیار کم رخداد بود. به طوری که تنها در کردستان در 4 مزرعه بذری تایید نشده و یک مورد در یکی از مزارع بذری چادگان مشاهده شد. دی ان ای کل از نمونه های برگی و جوانه های مویی استخراج شد و آزمون های ‭ Direct and Nested- PCR ‬به ترتیب با پرایمرهای P1‭/ P‬7 و R‮‭16‬R2‭/R‬‮‭16‬F2 در شرایط آزمایشگاه سلامت نهال بهینه سازی شد. از مجموع بیش از ‮‭60000‬ غده بذری بررسی شده تنها در‮‭57‬ غده بذری (‮‭095‬/. درصد) علایم جوانه مویی مشاهده شد. در ‮‭80/7‬ درصد از جوانه های مویی، باند اختصاصی آلودگی فیتوپلاسمایی ردیابی شد. نتیجه ردیابی این باند در ‮‭3/5‬ درصد موارد تکرارپذیر نبود. از مجموع ‮‭423‬ نمونه مشکوک به آلودگی ( ‮‭36‬ مزرعه بذری ، ‮‭12‬ مزرعه غیر بذری) تنها در ‮‭45‬ نمونه برگی (‮‭10‬ نمونه از 4 مزرعه بذری و ‮‭35‬ نمونه از مزارع غیر بذری) یعنی ‮‭10/6‬ درصد از نمونه های دارای علایم، باند اختصاصی فیتوپلاسما رد یابی شد. به عبارت دیگر به ترتیب در ‮‭11‬ درصد مزارع بذری( طبقات بذری A، Bو ‭C) ‬و ‮‭30‬ درصد مزارع غیر بذری آلودگی فیتوپلاسمایی ردیابی شد. با توجه به وقوع بسیار محدود علایم جوانه مویی و فقدان علایم مشخص آلودگی فیتوپلاسمایی در مزارع بذری، آلودگی فیتوپلاسمایی خطر مهمی در تولید بذر سیب زمینی نمی باشد. ولی به منظور پایش بیماری و آمادگی برای اپیدمی های احتمالی در اثر تغییر شرایط اپیدمیولوژیکی و جمعیت ناقلین، توصیه می شود در آزمایشگاه بروز جوانه مویی در نمونه های غده های بذری مورد بررسی و توجه قرارگیرد.