مطالعات پساب های کشاورزی و آب های لب شور منطقه اهواز و خرمشهر به منظور فعالیت های آبزی پروری

این مطالعه در سال ‮‭1387‬ به منظور مطالعه پسابهای کشاورزی با هدف آبزی پروری در 6 ایستگاه صورت گرفته است،که 2 ایستگاه در جاده اهواز خرمشهر بر روی پسابهای مزارع نیشکر در غرب کارون 2، ایستگاه در جاده اهواز-آبادان بر روی پسابهای مزارع نیشکر در شرق کارون و پساب مزارع پرورش ماهی آزادگان و 2 ایستگاه درمسیرپسابهای کشاورزی واقع در شمال شرق اهواز انتخاب شده است. نمونه برداری از ایستگاههای انتخابی از فروردین تا اسفند ماه سال ‮‭1387‬ بوده که نمونه برداری از پارامترهای فیزیکی و شیمیایی و پلانکتونها به صورت ماهانه، نمونه برداری از کفزیان و ماهیان به صورت فصلی و نمونه برداری جهت آنالیز فلزات سنگین و سموم به صورت یک بار در طول سال صورت گرفته است. اندازه گیری برخی از پارامترها از قبیل دماو ‭pH ‬در محل و آنالیز سایر پارامترها طبق روشهای استاندارد درآزمایشگاه صورت گرفته است. غلظت فلزات سنگین با روش ولتامتری و پلاروگرافی توسط دستگاه پلاروگراف و سموم پس از استخراج و تغلیظ توسط دستگاه ‭GC ‬اندازه گیری شده اند. جهت شناسایی فیتو پلانکتونها در هر ایستگاه یک لیتر آب از عمق میانی هر ایستگاه جمع آوری و توسط فرمالین %4 فیکس گردید و نمونه گیری از زیوپلانکتونها با استفاده از تور ‮‭55‬ میکرون به صورت ماهانه انجام شده است. نمونه گیری از ماهیان با توجه به شرایط منطقه با استفاده از تور پرتابی ‭(Cast Net) ‬و نمونه برداری از بیص مهرگان کفزی رودخانه با استفاده ازنمونه بردار ‭Petersen‬با ابعاد ‮‭15/5‬ ا ‮‭15/5‬ سانتی متر صورت گرفته است. نتایج حاصل از محاسبه شاخص کیفیت آب ‭(WQI) ‬در ایستگاههای کوشک طلاییه، دریاچه مصنوعی، پساب فارابی و پساب پرورش ماهی آزادگان نشان می دهد که کیفیت آب در این ایستگاهها در گروه 4 می باشد. در دو ایستگاه مالح و پمپاژ بدلیل بالا بودن میزان شوری از شاخص ‭WQS ‬استفاده شد که نتایج محاسبه این شاخص نشان می دهد که این ایستگاهها دارای کیفیت متوسط تا پایین بوده اند. مقادیر فلزات سنگین در آب از روند زیر برخوردار است‭: Ni > Zn > Pb > Cu > Co > Cd > Hg ‬مقادیر جیوه در کلیه موارد کمتر از حدود استاندارد بوده و همه عناصر کمتر از حدی بوده اند که قادر به ایجاد سمیت مزمن باشند. همچنین تمامی فلزات بررسی شده، مقادیری کمتر از حد مجاز ‭WHO ‬داشته اند. نتایج حاصل از بررسی سموم کلره نشان می دهد که در تمامی نمونه های مورد بررسی میزان سموم در حد ناچیز و قابل قبول برای آبزی پروری بوده است. بطور کلی در این مطالعه ‮‭34‬ جنس فیتوپلانکتونی در 4 گروه باسیلاریوفیسه(دیاتومه)، سیانوفیسه، کلروفیسه و دینوفیسه به ترتیب با ،‮‭8 11‬ ، ‮‭14‬و 1 جنس حضور داشته اند و نسبت فراوانی این رده ها به ترتیب ‮‭26/64‬،‮‭34/37‬ ، ‮‭23/24‬ و ‮‭4/87‬ درصد بوده است و به طورکلی از نظر فیتوپلانکتونی، پساب های مورد بررسی برای استفاده در آبزی پروری در حالت متوسطی قرار دارند. همچنین در این مطالعه نزدیک به ‮‭1000‬ نمونه زیوپلانکتونی در6 ایستگاه در طول سال شناسایی و شمارش شده است که بیشترین درصد زیوپلانکتونهای شناسایی شده متعلق به سه گروه پروتوزوآ ( عمدتا مژه داران)، روتیفرا و پاروپایان بوده اند که روتیفرا با بیش از ‮‭90‬ در صد بیشترین درصد فراوانی این مجموعه را دارا ست وگونه غالب روتیفر‭Brachionus‬، ‭calciferous ‬بوده است . علیرغم اینکه در مطالعه حاضر گروه غالب زیوپلانکتونی، روتیفرهاهستند اما فراوانی آنها بالا نیست. لذا نمی توان اظهار نظری جدی در رابطه با اعلام شرایط یوتروفی نمود، ولی روند رو به رشد پدیده پر غذایی را اعلام می دارد. بیشترین تنوع کفزیان در ایستگاههای متعلق به پساب دریاچه مصنوعی و پساب پرورش ماهی آزادگان بوده است. بیشترین فراوانی در پساب پرورش ماهی آزادگان به ترتیب در فصل پاییز و زمستان بوده که این فراوانی متعلق به گروه مقاوم لارو شیرونومیده بوده است. در ایستگاه های کوشک طلاییه، پساب فارابی و نهر مالح بیشترین درصد فراوانی متعلق به گروه شیرونومیده بوده و در پساب ایستگاه پمپاژ گروه قاب بالان غالب می باشند. مقادیر شاخص بیولوژیک خانوادگی هلسینهوف در این تحقیق نشان می دهد که پسابهای مورد مطالعه عمدتا از وضعیت فقیر تا خیلی فقیر برخوردار بوده اند که بیانگر شرایط آلوده تا شدیدا آلوده می باشد همچنین تجزیه و تحلیل داده های ماکروبنتوزی در پسابها بر اساس سیستم ساپروبی و ارزش بیولوژیکی ‭(Z) ‬نشان می دهد که پتانسیل توان تولید ماهی به ترتیب در پساب پرورش ماهی آزادگان و دریاچه مصنوعی بیشترین مقدار را در طول سال داشته است و از آنجا که این دو منبع آبی از ارزش زیستی و توان تولید نسبتا مناسبی برخوردارند، لذا میتوان با تمهیدات مناسب از این پسابها در پرورش ماهیان کم توقع استفاده نمود. در این مطالعه تعداد 7 گونه ماهی متعلق به 7 جنس از 4 خانواده صید شدند. در ترکیب صید، گونه های آب شیرین و نیز گونه های آبهای شور مشاهده شدند. با توجه به نتایج حاصل از چهار ایستگاه بررسی شده، ایستگاه دریاچه مصنوعی و پس از آن پساب فارابی دارای بیشترین تعداد ماهی صید شده بوده اند که در هر دو ایستگاه، به ترتیب دو گونه ماهی بیاح و شانک از بیشترین فراوانی برخوردار بوده اند. به طور کلی بر اساس پارامترهای زیستی، مانند فراوانی زیوپلانکتونها ایستگاهها دارای شرایط مشابهی هستند ولی از نظر فیتوپلانکتونها ایستگاههای پرورش ماهی آزادگان و پمپاژ و پس از آن پساب فارابی دارای شرایط مناسبتری از نظر درصد فیتوپلانکتونهای مفید بوده اند. همچنین نتایج شاخص ‭FBI ‬در رابطه با موجودات بنتیک ایستگاه پمپاژ و پس از آن دریاچه مصنوعی را در شرایط بهتری نشان می دهد ولی ایستگاه پرورش ماهی آزادگان گرچه توان تولید بیشتری دارد، برای ماهیان کم توقع مناسب می باشد و دریاچه مصنوعی با وجود کمتر بودن توان تولید به دلیل داشتن ‭FBI‬کمتر، مناسبترین ایستگاه می باشد. بیشترین حضور ماهی در ایستگاههای دریاچه مصنوعی و سپس پساب فارابی مشاهده شده است که عمدتا متعلق