بررسی تاثیر روش های مختلف خاک ورزی و مدیریت بقایای گیاهی ذرت دانه ای بر عملکرد کلزا و خصوصیات فیزیکی خاک در منطقه مغان

سیستم خاک ورزی مرسوم معایب متعددی دارد از جمله به صرف وقت و هزینه زیاد نیاز داشته و می تواند موجب کاهش ذخیره رطوبتی خاک، افزایش فرسایش خاک، مستهلک شدن سریع ماشینهای کشاورزی وکاهش قابلیت کشت پذیری خاک زراعی در طولانی مدت شود. به منظورتعیین نحوه تاثیر کاربرد روشهای مختلف خاک ورزی بر مدیریت بقایای گیاهی ذرت که خشبی و خشن بوده و همچنین تاثیر آن بر برخی خصوصیات فیزیکی خاک و عملکرد محصول کلزا(هایولا‮‭401‬) تحقیقی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار و پنج تیمار زیر در اراضی منطقه مغان با خاک رسی طی سال های ‮‭88-91‬ در مرکز تحقیقات کشاورزی استان اردبیل (مغان) اجرا گردید. تیمارهای خاکورزی شامل T1: خاک ورز برگرداندار + دیسک (روش مرسوم)، T2: ساقه خردکن+ خاک ورز قلمی+ دیسک، T3: ساقه خردکن+ دو بار دیسک، T4: خاک ورز قلمی + دیسک و T5: دو بار دیسک سنگین بود. پارامترهای مورد اندازه گیری شامل جرم مخصوص ظاهری خاک، شاخص مخروطی، متوسط قطر وزنی کلوخه ها، درصد رطوبت وزنی، درصد سبز، درصد استقرار بوته، درصد برگردان بقایای گیاهی، ارتفاع بوته وعمکلرد دانه بود.نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد جرم مخصوص ظاهری خاک در لایه 0‭-cm‬‮‭10‬ تحت تاثیر تیمارهای خاکورزی قرار نگرفت. ولی در عمق ‮‭10-20‬ سانتی متر تیمار T2 و T1 به ترتیب با ‮‭3 22/1‬‭-gr cm ‬و ‮‭1/21‬ تو اما در یک سطح آماری کمترین و تیمار T5 با ‮‭3 27/1‬‭-gr cm ‬بیشترین مقدار این شاخص را داشته است. میانگین مقاومت خاک (شاخص مخروطی) در عمق ‮‭10‬‭- cm‬‮‭30‬ در تیمار T5 بطور معنی داری بیشتر از بقیه تیمارها بوده ولی در لایه 0‭-cm‬‮‭10‬ معنی دار نبود. بنابراین مقایسه شاخص های جرم مخصوض ظاهری خاک، مقاومت خاک به همراه درصدسبز و استقرار بوته ها نشان داد کم خاکورزی در تهیه بستر بذر درلایه سطحی خاک موثر است. نتایج آنالیز مرکب نشان می دهد درصد برگردان بقایای گیاهی و متوسط قطر وزنی کلوخه ها ‭(MWD ) ‬در روشهای مختلف خاکورزی معنی دار بود و تیمار T1 با %‮‭88‬ بیشترین و تیمار T5 با %‮‭56‬ کمترین برگردان بقایا را نسبت به تیمارهای دیگر داشته است. و متوسط قطر وزنی کلوخه ها در تیمارهای T2 وT5 به ترتیب با مقادیر ‮‭1/19‬و‮‭1/24‬ سانتی متر حداقل این شاخص را در بهترین وضعیت داشته وتیمار T1 با میانگین ‮‭1/92‬ سانتی متر بیشترین و بدترین وضعیت پراکنش خاک را داشته است. با این حال نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد شیوه تهیه بستر بذر بر عملکرد دانه و ارتفاع بوته معنی دار بوده است و تیمارT2 (ساقه خردکن+ خاک ورز قلمی به همراه دیسک) با میانگین عملکرد ‮‭1 8/2563‬‭-kg ha ‬نسبت به دیگر تیمارها برتری داشته و به عنوان شیوه تهیه بستر بذر کلزای پاییزه پس از یرداشت ذرت در منطقه می توان پیشنهاد نمود. واژه های کلیدی: بقایای گیاهی ذرت، کم خاکورزی، شاخص مخروط و عملکرد کلزا