بررسی میزان تحمل به خشکی لاین های امیدبخش کلزا در مناطق سرد استان اصفهان در شرایط زارعین

آزمایش ارزیابی تحمل به خشکی لاین های امیدبخش کلزا در منطقه سرد استان اصفهان طی فصل زراعی ‮‭1391-92‬ در دو منطقه داران و دامنه اجرا گردید. این آزمایش به صورت کرت های یک بار خرد شده در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد سطوح مختلف آبیاری شامل آبیاری پس از ‮‭80‬ میلی متر تبخیر از تشت تبخیر (شاهد) قطع آبیاری از مرحله گلدهی به بعد(تنش شدید) و قطع آبیاری از مرحله پر شدن دانه به بعد(تنش ملایم)،به عنوان فاکتور اصلی و لاین های ‭Okapi‬، ‭SLM‬‮‭046‬ ، ‭KR‬‮‭18‬ ، ‭KS‬‮‭12‬، ‭KR‬4 ‭KS‬7و به عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند.در این آزمایش مراحل رشد ونمو،متوسط ارتفاع بوته ، متوسط تعداد خورجین در ساقه اصلی و شاخه فرعی،متوسط تعداد خورجین در بوته ، متوسط تعداد دانه در خورجین،عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، وزن هزار دانه، درصد روغن دانه و عملکرد روغن دانه و شاخص های مقاومت به خشکی ارزیابی و بررسی شدند. بیشترین سطح از کلیه صفات مذکور در تیمار شاهد حاصل شد و کمترین آنها مربوط به تیمار قطع آبیاری از مرحله گلدهی بود.نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد که بین تیمارهای تنش خشکی شامل تیمار شاهد، قطع آبیاری از مرحله گلدهی و قطع آبیاری از مرحله پر شدن دانه، از لحاظ تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، تعداد شاخه فرعی، تعداد خورجین در بوته، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت و عملکرد روغن اختلاف معنی داری وجود داشت وتنش خشکی بر سایر صفات اثر معنی داری نداشت. بیشترین سطح از کلیه صفات مذکور در تیمار شاهد حاصل شد و کمترین آنها مربوط به تیمار قطع آبیاری از مرحله گلدهی بود. نتایج حاکی از آن است که قطع آبیاری در مرحله گلدهی بیشترین تاثیر را در کاهش عملکرد و اجزا عملکرد دانه و روغن ارقام کلزا داشته است و همچنین موجب افزایش تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک و تاخیر در زمان رسیدگی شده است.اثر رقم بر تعداد روز تا گلدهی، ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعداد خورجین، تعداد دانه، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، شاخص برداشت، عملکرد روغن و کارایی مصرف آب معنی دار بود و.مشاهده شد و بر سایر صفات اثر معنی داری نداشت .لاین ‭KR‬4 بیشترین سطح از صفات فوق در لاین با تولید بیشترین تعداد دانه و وزن هزار دانه بالاتر نسبت به سایر ارقام موفق به حصول بالاترین عملکرد دانه، شاخص برداشت و نهایتا عملکرد روغن شد. اثرمتقابل قطع آبیاری و لاین بر تعداد روز تا شروع گلدهی، ارتفاع گیاه، تعداد خورجین در بوته، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت معنی دار بودو بر سایر صفات معنی دار نبود.در منطقه داران لاین ‭KR‬4 با متوسط عملکرد ‮‭4700/6‬ کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را داشت در حالی که رقم شاهد ‭Okapi ‬با تولید ‮‭3312/6‬ کیلوگرم در هکتار در مقام دوم دیده شد.در منطقه دامنه نیز لاین ‭KR‬4 با متوسط ‮‭4046/6‬ کیلوگرم در هکتار حایز بیشترین عملکرد دانه بود.ضمن اینکه در این منطقه لاین ‭Ks‬‮‭12‬ نیز با تولید ‮‭3836/8‬ کیلوگرم در هکتار عملکرد دانه در مقام دوم دیده شد.در شرایط تنش قطع آبیاری از مرحله گلدهی و پر شدن دانه به بعد نیز لاین ‭KR‬4 به طور متوسط در هر دو منطقه به ترتیب ‮‭2661/5‬ و ‮‭4345/3‬ کیلوگرم عملکرد دانه داشت و در رتبه اول ایستاد. در مجموع لاین ‭KR‬4 با پتانسیل ژنتیکی مناسب، از عوامل محیطی در طی فصل رشد بهره بهتری برده و با تحمل بالاتری که در مقابل اعمال تیمارهای تنش خشکی نشان داده است، قادر به تولید بالاترین عملکرد دانه و روغن بوده است. کلمات کلیدی: کلزا، تنش کم آبی، لاین های امید بخش