افزایش اثربخشی خاک های فسفات داخلی در راستای کاهش واردات کودهای فسفاتی

تیمار کردن سنگ فسفاتها با اسید، یک تکنیک امیدبخش برای افزایش حلالیت و در نتیجه افزایش قابلیت جذب فسفر گیاه از سنگ فسفاتها می باشد. سنگ فسفات جزیی اسیدی شده، با واکنش دادن سنگ فسفات ها با اسید سولفوریک و فسفوریک به میزان کمتر از آنچه که برای ساختن سوپر فسفات ساده و تریپل لازم است، تهیه می شود. سنگ فسفات جزیی اسیدی شده نسبت به کودهای فسفاته محلول در آب به دلیل مصرف کمتر اسید و انرژی به ازای تولید هر واحد از فسفر ارزانتر تمام می شود. به علاوه اغلب میزان فسفر در سنگ فسفات جزیی اسیدی شده بیشتر از سوپر فسفات ساده می باشد. بنابراین در بعضی از شرایط اسیدی کردن جزیی ممکن است روش بهتری برای بهبود اثر بخشی سنگ فسفات های وارداتی باشد. بدین منظور برای افزایش حلالیت وکارایی سنگ فسفات های خام وتغلیظ شده ی آسفوردی یزد از روش شیمیایی ( اسیدی کردن جزیی سنگ فسفات ) استفاده شد. یک نمونه از کنسانتره سنگ فسفات آذرین آسفوردی یزد که به طریق یکی از روشهای فلوتاسیون یا خردایش فرآوری شده بود و یک نمونه از سنگ فسفات تغلیظ نشده معادن آسفوردی یزد که به صورت خام بود(بدون هیچگونه عملیات فرآوری) تهیه گردید. میزان عناصر و کانی های سازنده دو نوع سنگ فسفات به روش ‭XRD ‬و‭XRF ‬تعیین گردید. به منظور ارزیابی میزان تغییرات حلالیت سنگ فسفات ها با اسید،آزمایشات اندازه گیری فسفر کل،فسفر محلول در آب ، فسفر محلول در سیترات و غیر محلول در سیترات بر روی هر دو نوع سنگ فسفات قبل از تیمار کردن آنها با اسید انجام شد. نمونه سنگ فسفات خام و تغلیظ شده را با اسید سولفوریک در سه سطح غلظت متفاوت ‮‭10‬،‮‭20‬ و ‮‭40‬ درصد با سه تکرار تیمار گردید. برای بررسی تاثیر دما بر تغییرات میزان حلالیت سنگ فسفاتها، نصف از نمونه های هر دو نوع سنگ فسفات را که با غلظت های متفاوت (‮‭10‬،‮‭20‬ و ‮‭40‬ درصد) اسیدی شده بود را در آون با دمای ‮‭75‬ درجهصی سانتیگراد ونصف دیگر را به همین صورت در محیط آزمایشگاه نگه داشته شد. همینطور برای بررسی تاثیربازه های زمانی مختلف برتغییرات میزان حلالیت سنگ فسفاتها، چهار بازه ی زمانی مختلف(،‮‭10 1‬،‮‭20‬ و ‮‭40‬ روز ) پس از تیمار کردن سنگ فسفاتها با اسید را برای نمونه برداری انتخاب گردید. در بازه ی زمانی 1،‮‭10‬،‮‭20‬و ‮‭40‬ روز پس از تیمار کردن نمونه های هردو سنگ فسفات با اسید ودر هر سه غلظت متفاوت اسید که در دو دمای متفاوت نگه داری شده بودند نمونه برداری انجام شد و سه صفت فسفر محلول در آب، محلول در سیترات و غیر محلول در سیترات را برای بررسی میزان تغییرات حلالیت سنگ فسفاتها نسبت به شاهد اندازه گرفته شد. نتایج نشان داد اثر اصلی همه ی تیمارها بر هر سه صفت فسفر محلول در آب، محلول در سیترات و غیر محلول در سیترات در سطح احتمال یک درصد معنی دار شد. میانگین فسفر محلول در آب در نمونه کنسانتره ‮‭12/4‬ و در نمونه سنگ فسفات خام ‮‭2/12‬ درصد به دست آمد. میانگین فسفر محلول در سیترات به ترتیب برای دو نمونه ‮‭18/5‬ و ‮‭17/1‬ و برای فسفر غیر محلول در سیترات به ترتیب ‮‭3/67‬ و ‮‭4/02‬ درصد به دست آمد. بیشترین مقدار فسفر محلول در آب در تیمار یک روز و این مقدار در تیمار فسفر محلول در سیترات در زمان ده روز به دست آمد که با تیمار چهل روز تفاوت معنی دار نداشت. فسفر غیر محلول در سیترات در زمان ده روز بیشترین مقدار را به خود اختصاص داده است. اثر دمای ‮‭25‬ و ‮‭75‬ درجه سانتی گراد بر فسفر محلول در آب به ترتیب ‮‭7/7‬ و ‮‭6/8‬ درصد، برای فسفر محلول در سیترات ‮‭17/3‬ و ‮‭18/3‬ درصد و برای فسفر غیر محلول در سیترات ‮‭3/9‬ و ‮‭3/8‬ درصد به دست آمد. مقادیر فسفر محلول در آب توسط سه غلظت ،‮‭20 10‬ و ‮‭40‬ درصد اسید سولفوریک به ترتیب 6/،‮‭7/6 3‬ و ‮‭10/6‬ درصد، برای فسفر محلول در سیترات، 3/،‮‭17/5 21‬ و ‮‭14‬ درصد و برای فسفر غیر محلول در سیترات به ترتیب 9/،‮‭3/78 3‬ و ‮‭3/8‬ درصد به دست آمد. واژه های کلیدی : سنگ فسفات جزیی اسیدی شده، اسید سولفوریک، خاک فسفات داخلی