ارزیابی مقاومت اکوتیپ های مهم سردسیری یونجه در برابر ویروس موزاییک یونجه در شرایط گلخانه ای

یونجه ‭(Medicago sativa) ‬از محصولات علوفه ای مهم کشور محسوب می گردد. یکی از عوامل محدود کننده تولید این محصول مهم، بیماری های ویروسی می باشند که با اشاعه در مزارع یونجه، موجب کاهش محصول می گردند. تاکنون حدود ‮‭31‬ بیماری ویروسی از گیاه یونجه در سطح جهان شناسایی و گزارش شده اند که در بین آنها ویروس موزاییک یونجه از اهمیت و گسترش بیشتری برخوردار می باشد. علیرغم قدمت و اهمیت کشت یونجه در کشور، تا به حال هیچ تحقیقی در زمینه بررسی مقاومت ارقام یونجه در برابر بیماری های ویروسی انجام نگرفته است. در این تحقیق واکنش هفت اکوتیپ برترسردسیری و نیمه سردسیری داخلی ‭KFA‬،1 ‭KFA‬،6 ‭KFA‬،7 ‭KFA‬،9 ‭KFA‬،‮‭15‬ ‭KFA‬،‮‭16‬ ‭KFA‬‮‭17‬به همراه سه رقم خارجی دیابلوورده ‭(Dia)‬، سکویل ‭(Sek) ‬و سی ریور ‭(Cir) ‬و دو رقم رایج ایرانی شامل یونجه همدانی و قره یونجه در برابر آلودگی به دو جدایه ملایم و شدید ویروس موزاییک یونجه (بترتیب ‭AMVm ‬و ‭AMVs) ‬در شرایط گلخانه ای و در قالب یک طرح آزمایشی کاملا تصادفی با پنج تکرار مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت. گیاهان پس از جوانه زنی و در مرحله چهار تا شش برگی با دو جدایه ویروس موزاییک یونجه (جدایه ملایم و جدایه شدید) با استفاده از روش مکانیکی، مایه زنی گردیدند. گیاهان پس از مایه زنی، در دو نوبت از نظر شدت علایم، وضعیت آلودگی بکمک آزمون الایزا، ارتفاع و وزن تر و خشک ساقه مورد سنجش و یادداشت برداری قرار گرفتند. داده های حاصله با استفاده از نرم افزار ‭SAS ‬مورد بررسی و مقایسه آماری قرار گرفتند. نتایج آزمون الایزا تایید کننده آلوده شدن تمامی گیاهان مایه زنی شده با جدایه های مورد بررسی بود. نتایج حاصله از آنالیز واریانس نشاندهنده وجود تفاوت معنی دار در بین واکنش ارقام در برابر آلودگی به دو جدایه ویروسی بود. بر اساس نتایج حاصل از مقایسه میانگین طول ساقه، رقم همدانی (با میانگین ‮‭33/4‬ سانتیمتر) در رتبه اول، رقم ‮‭5/31‬‭) Sek ‬سانتیمتر) در رتبه دوم و متعاقبا ارقام ‭Dia‬، ‭Kfa‬9، ‭Cir‬، ‭Kfa‬1، ‭Ghareh‬، ‭Kfa‬‮‭15‬، ‭Kfa‬6 و ‭Kfa‬‮‭17‬ تقریبا در یک گروه قرار گرفته و دو رقم ‭Kfa‬‮‭16‬ و ‭Kfa‬7 نیز بترتیب با ‮‭24/2‬ و ‮‭21/1‬ سانتیمتر ارتفاع در رتبه های آخر جای داشتند. شدت بیماری در ارقام ‭KFA‬‮‭16‬، ‭KFA‬‮‭17‬ و ‭Ghareh ‬یونجه در هر دونوبت اندازه گیری از شدت بیشتری برخوردار بود. ارقام ‭KFA‬9، ‭Hamd‬، ‭KFA‬‮‭15‬، ‭KFA‬7، ‭KFA‬6، ‭KFA‬1 و ‭Sek ‬با میانگین شدت بیماری بین 1 تا 5/،1 تقریبا در یک گروه قرار گرفته و دو رقم ‭Cir ‬و ‭Dia ‬بترتیب با ‮‭0/6‬ و ‮‭0/3‬ کمترین میزان شدت بیماری را داشتند. بیشترین میانگین وزن تر ساقه مربوط به رقم ‭Hamd (‬حدود یک گرم) بوده و دو رقم خارجی ‭Sek ‬و ‭Dia ‬بترتیب در رتبه های دوم و سوم قرار داشتند. ارقام ‭KFA‬‮‭15‬، ‭KFA‬1، ‭Cir‬، ‭KFA‬‮‭16‬، ‭Ghareh‬، ‭KFA‬9، ‭KFA‬6 و ‭KFA‬7 بترتیب در رتبه های چهارم تا یازدهم قرار داشته و رقم ‭KFA‬‮‭17‬ با میانگین وزن تر ساقه حدود ‮‭0/52‬ گرم کمترین مقدار را داشت. از نظر وزن خشک ساقه، سه رقم ‭Hamd‬، ‭Dia ‬و ‭KFA‬1 بترتیب دارای بیشترین میانگین (حدود ‮‭0/2‬ گرم) بوده و ارقام ‭Cir‬، ‭Sek‬، ‭KFA‬‮‭15‬، ‭KFA‬‮‭16‬، ‭Ghareh‬، ‭KFA‬9، ‭KFA‬6 و ‭KFA‬7 بترتیب در رتبه های چهارم تا یازدهم قرار داشتند و رقم ‭KFA‬‮‭17‬ با میانگین حدود ‮‭0/11‬ گرم کمترین مقدار را داشت. بر اساس نتایج بدست آمده می توان نتیجه گرفت که برای آن دسته از مناطق سردسیری و نیمه سردسیری کشور که زراعت های یونجه در معرض آلودگی ویروسی ‭AMV ‬می باشند، از بین ارقام مورد بررسی، رقم ‭Hamd ‬بیشترین مقاومت به آلودگی ویروسی را نشان داده و در بین ‮‭12‬ رقم مورد بررسی دارای بالاترین تولید بوده است و ارقام ‭Sek‬، ‭Dia‬، ‭KFA‬1 و ‭Cir ‬در رتبه های بعدی قابل توصیه می باشند. نتایج بدست آمده در این تحقیق، بر اساس نتایج حاصل از بررسیهای انجامی در شرایط گلخانه بوده و به منظور قضاوت صحیح تر در مورد واکنش این ارقام در شرایط آلودگی طبیعی در مزرعه نیاز به ادامه بررسی در شرایط مزرعه ای نیز می باشد. کلمات کلیدی: یونجه، ارقام، ویروس موزاییک یونجه، مقاومت.