پویایی جمعیت ماهیان استخوانی حوضه جنوبی دریای خزر

این تحقیق به منظور تعیین شاخصهای زیستی، بررسی روند تغییرات صید و تلاش صیادی و برآورد میزان ذخایر و صید مجاز قابل برداشت ماهیان استخوانی در سواحل ایرانی دریای خزر طی سالهای ‮‭90‬‮‭1389‬ و ‮‭91‬‮‭1390‬ انجام شد. براساس نتایج بدست آمده در دو سال بهره برداری ‮‭90‬‮‭1389‬ و ‮‭91‬‮‭1390‬ به ترتیب ‮‭131‬ و ‮‭128‬ شرکت تعاونی پره فعال بوده و تلاش صیادی آنها به ترتیب ‮‭50184‬ و ‮‭42255‬ بار پره کشی به ثبت رسید. مقدار صید در واحد تلاش به ترتیب ‮‭182/9‬ و ‮‭205/6‬ کیلوگرم در هر پره کشی و مقدار صید کل با احتساب صید قاچاق به ترتیب ‮‭16601/5‬ و ‮‭17034/1‬ تن برآورد شد. ماهی سفید و کفال ماهیان به ترتیب با ‮‭86‬ و ‮‭88‬ درصد بیشترین فراوانی را در ترکیب صید داشتند. پارامترهای رشد ماهی سفید شامل K، ‭L ‬و t0 بترتیب ‮‭0/21‬ در سال، ‮‭60‬ سانتیمتر و 0 سال محاسبه شد. برای ماهی کفال طلایی پارامترهای رشد بترتیب ‮‭0/18‬ در سال، ‮‭61/1‬ سانتیمتر و ‮‭0/14‬- سال و برای ماهی کپور نیز بترتیب ‮‭0/12‬ در سال، ‮‭73/6‬ سانتیمتر و ‮‭0/92‬- سالمحاسبه شد. با استفاده از داده های ساختار سنی میزان ذخایر ماهی سفید در سواحل ایران طی سالهای بهره برداری ‮‭1389-90‬ و ‮‭1390-91‬بترتیب ‮‭41700‬ و ‮‭34400‬ تن محاسبه شد. میزان ذخایر ماهی کفال طلایی نیز در طی سالهای مذکور به ترتیب ‮‭14600‬ و ‮‭14400‬ تن برآورد شد. نقاط مرجع بیولوژیک ماهی سفید در دو نقطه F‮‭1.0‬ و ‭%F‬‮‭35‬بترتیب ‮‭0/41‬ و ‮‭0/34‬ در سال و برای ماهی کفال طلایی بترتیب ‮‭0/36‬ و ‮‭0/33‬ در سال برآورد شد. رهاسازی بچه ماهیان سفید نقش بسیار مهمی در بازسازی ذخایر این ماهی در دریای خزر دارد. بین بچه ماهیان رهاسازی شده با ضریب چاقی و ریکرویمنتها با ضریب چاقی رابطه معنی دار منفی وجود داشت. این روند تغییرات متفاوت در تعداد بچه ماهیان رهاسازی، ریکرویمنتها و ضریب چاقی ممکن است تا حدودی در اثر تراکم- بستگی، بدلیل رقابت درون گونه ای سبب کاهش اندازه زیاد جمعیت شده است. بنابراین، مطالعات بیشتری برای تعیین میزان بازسازی سالانه ذخایر ماهی سفید ضروری است. مواد غذایی مصرف شده توسط گونه های ماهی سفید، کلمه، کپور و کفال ماهیان شامل روزنه داران ‭(Foraminifera)‬، اسفنج ها ‭(Porifera)‬، کرم های حلقوی ‭(Annelida)‬، نرمتنان ‭(Mollusca)‬، بندپایان ‭(Arthropoda)‬، جلبک های رشته ای ، تخم های ماهی ، مواد پوسیده گیاهی و جانوری (دیتریت). نتایج نشان داد که ماهی سفیدعموما" از‭sp.Cerastorderma ‬و‭sp.Balanus ‬تغذیه نموده ومهمترین موادغذایی مصرفی آن بود. همچنین غالب تغذیه گونه های ماهی کپور، کفال طلایی و کفال پوزه باریک از مواد پوسیده گیاهی و جانوری بود. بر اساس مدلهای موجود، در این تحقیق میزان صید مجاز بیولوژیک دو گونه سفید و کفال طلایی بترتیب ‮‭6600-7400‬ و ‮‭2200-2800‬ تن (با رویکرد احتیاطی بترتیب ‮‭6600‬ و ‮‭2200‬ تن) برآورد شد. پیشنهاد می شود که در بهره برداری از ذخایر این دو گونه بر اساس نتایج بدست آمده از رویکرد احتیاطی که از اطلاعات دقیق تر حاصل شده، بکار گرفته شود. همچنین دو گونه سفید و کفال طلایی نسبت به فاکتورهای محیطی حساس هستند بنابراین این فاکتورها باید در ارزیابی و مدیریت ذخایر این ماهیان مورد بررسی قرار گیرند. واژه های کلیدی: دریای خزر، ماهیان استخوانی، پارامترهای رشد و مرگ و میر، زیتوده، صید بیولوژیک قابل قبول.