بررسی تغییرات فعالیت و میزان اکسیدان ها و آنتی اکسیدان ها در ارقام و لاین های متحمل و حساس گندم نان در شرایط دیم

تنش خشکی یکی از عوامل اصلی کاهش تولید محصولات زراعی است و مطالعه صفات فیزیولوژیک مرتبط با مقاومت به خشکی و تعیین عملکرد در این شرایط می تواند به شناخت راهکارهایی برای افزایش عملکرد گیاهان زراعی در شرایط تنش خشکی و انتخاب ارقام کمک کند. به همین منظور اثرات تنش خشکی بعد از گرده افشانی در سه مرحله مختلف (7 ، ‮‭17‬ و ‮‭27‬ روز پس از گرده افشانی) بر خصوصیات فیزیولوژیک موثر بر عملکرد دانه و صفات مرتبط با مقاومت به خشکی از جمله فعالیت آنتی اکسیدانت های آنزیمی و غیر آنزیمی در ‮‭12‬ لاین و رقم گندم در طی سال های زراعی ‮‭90‬ و ‮‭1389‬ در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه مورد بررسی قرار گرفت. اعمال تنش خشکی پس از گرده افشانی در طی دو سال اجرای آزمایش باعث کاهش محتوی آب نسبی، میزان فتوسنتز، محتوی کلروفیل، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، عملکرد و اجزای عملکرد دانه شد. واکنش واریته ها در شرایط تنش خشکی با یکدیگر متفاوت بود بطوریکه کمترین و بیشترین عملکرد دانه در طی دو سال اجرای آزمایش در شرایط تنش به ترتیب مربوط به ارقام ‮‭85-86-29-1‬‭-SARA-BW-F‬6‭-O‬6 و ‭Manning/Sdv‬1‭/Dogu‬‮‭88‬ بود. در بین اجزا عملکرد، تنش خشکی پس از گرده افشانی، بیشترین تاثیر را بر روی وزن هزار دانه داشت که علت آن احتمالا محدودیت منبع در تامین مواد فتوسنتزی و کاهش قدرت مخزن در جذب و ذخیره مواد فتوسنتزی است. با قطع آبیاری و افزایش شدت تنش خشکی فعالیت آنتی اکسیدانت های آنزیمی به جز آنزیم کاتالاز و آنتی اکسیدانت های غیر آنزیمی و همچنین محتوی مالون دی آلدهایدی در برگ پرچم افزایش یافت. در شرایط تنش خشکی رقم ‭Ohadi ‬بیشترین و ‭TEVEE'S'//CROW/VEE'S' ‬و ‮‭85-86-29-1‬‭-SARA-BW-F‬6‭-O‬6 کمترین میزان فعالیت آنتی اکسیدانت های آنزیمی و غیر آنزیمی را در هر دو سال اجرای آزمایش در آخرین مرحله (‮‭27‬ روز پس از گرده افشانی) به خود اختصاص دادند. بالا بودن فعالیت آنتی اکسیدانت های آنزیمی و غیر آنزیمی در رقم ‭Ohadi‬با پایین بودن میزان تولید مالون دی آلدهاید در این رقم همراه بود و در ارقام ‭TEVEE'S'//CROW/VEE'S' ‬و ‮‭85-86-29-1‬‭-SARA-BW-F‬6‭-O‬6 این حالت برعکس بود. عامل محرک افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت و آنتی اکسیدانت های غیر آنزیمی در شرایط تنش خشکی افزایش گونه های فعال اکسیژن می باشد. در این مطالعه، میزان فتوسنتز، تعداد دانه در سنبله، محتوی کلروفیل و محتوی آب نسبی همبستگی بالایی با عملکرد دانه نشان دادند و نقش مهمی در تعیین عملکرد دارند. افزایش فعالیت آنتی اکسیدانت های آنزیمی و غیر آنزیمی در شرایط تنش خشکی به نظر می رسد تاثیر چندانی بر عملکرد ندارد و افزایش فعالیت این آنتی اکسیدانت ها تنها می تواند با تاخیر پیری برگها و حفظ توان فتوسنتزی گیاه می تواند باعث حفظ قدرت منبع شده و باعث بهبود عملکرد در شرایط تنش شود و احتمالا یکی از دلایل بالا بودن عملکرد رقم ‭Ohadi ‬در شرایط تنش، همین مسیله باشد. کلمات کلیدی: تنش خشکی، آنتی اکسیدانت های آنزیمی و غیر آنزیمی، فیزیولوژی عملکرد، گندم