بررسی ژنتیک مقاومت گندم نسبت به بیماری لکه برگی سپتوریایی

شناخت ماهیت ژنتیکی مقاومت میزبان نسبت به عوامل بیماری زای گیاهی از مهم ترین مولفه های تدوین یک برنامه ی موفق اصلاح و تولید ارقام مقاوم به بیماری می باشد. در این پژوهش برای بررسی نحوه ی توارث مقاومت گندم نسبت به بیماری لکه برگی سپتوریایی با عامل قارچی ‭Septoria tritici (teleomorph: Mycosphaerella graminicola) ‬و برآورد اجزای ژنتیکی مقاومت، پس از جمع آوری نمونه های برگی، و جداسازی و خالص سازی ‮‭21‬ جدایه ی قارچ، ابتدا با استفاده از ارقام افتراقی گندم تنوع پرآزاری (ویرولانس) 8 جدایه مورد بررسی قرار گرفته و تعداد 5 جدایه برای ارزیابی مقاومت گیاهچه ای ژنوتیپ های گندم و یک جدایه با پرآزاری بالا برای بررسی نحوه ی توارث مقاومت انتخاب شدند. رقم داراب2 به عنوان والد حساس و لاین ‭Sep‬‮‭58‬ به عنوان والد مقاوم انتخاب شده و نتاج F1، F2، ‭BC‬1 و ‭BC‬2 حاصل از تلاقی به همراه والدین در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار کشت و گیاهچه ها با جدایه ی پرآزار قارچ مایه زنی شدند. واکنش ارقام به صورت صفات درصد سطح نکروتیک برگ و درصد سطح نکروتیک حاوی پیکنید ارزیابی شده و ژنوتیپ ها با توجه به میزان مقاومت در گروه های مجزا قرار گرفتند. تجزیه ی واریانس وزنی نشان داد که در هر دو صفت بین نسل های مختلف تفاوت معنی داری وجود دارد. بر اساس نتایج حاصل از بررسی اجزای تنوع به ترتیب اثرات غالبیت و افزایشی در کنترل ژنتیکی این دو صفت نقش مهم تری را ایفا می کنند. برآورد متوسط درجه ی غالبیت نشان داد که صفت درصد سطح نکروتیک برگ و درصد پوشش پیکنیدی به ترتیب تحت کنترل اثرات فوق غالبیت و غالبیت نسبی ژن ها بوده و متوسط وراثت پذیری عمومی برای دو صفت به ترتیب ‮‭0/52‬ و ‮‭0/88‬ و متوسط وراثت پذیری خصوصی ‮‭0/09‬ و ‮‭0/74‬ برآورد شد. نتایج به دست آمده از این پژوهش می تواند در برنامه های به نژادی کشور برای تولید ارقام مقاوم به بیماری مورد استفاده قرار گیرد. واژه های کلیدی: سپتوریوز برگی، توارث پذیری، تجزیه ی میانگین نسل ها، صفات کمی، صفات کیفی، ‭Septoria tritici‬، ‭Zymoseptoria tritici‬، ‭Mycosphaerella graminicola